72
4 - از اين عبارت بر مىآيد كه حتّى در زمان محبّالدين طبرى كه از علماى قرن پنجم است، ستونى در كار نبوده، بلكه عمود معلّقى به عنوان علامت در آنجا آويزان بوده است و زير آن را رمى مىكردهاند.
* * *
حتّى در بعضى از كتب معروف تاريخ مكّه، كه در زمانى بسيار نزديك به زمان ما تأليف يافته، آمده است كه: ستونها علامت محلّ جمره هستند و جمره محلّ اطراف آن است كه در عصر ما به صورت حوضچهاى در آمده:
به نوشتۀ محمّد الياس عبد الغنى در كتاب «تاريخ مكّة المكرّمة قديماً و حديثاً» توجه فرماييد:
«الأعمدة الموجودة وسط الأحواض الثلاث، علامة للمكان الذي ظهر به الشيطان و رماه ابراهيم، اما الأحواض التي حول الأعمدة فإنّها أحدثت بعد 1292 ه. لتخفيف زحمة الناس و توسيع دائرة الرمي و جمع الحصى في مكان واحد» . 1در آغاز، اين عبارت، ستونها را علامت مكان ظهور شيطان مىشمرد و در ادامه، ساختن حوضچهها (ديوار كوتاه دايره شكل) را براى سه مقصود مىداند «كم شدن ازدحام مردم» ، «وسعت يافتن دايرۀ رمى» و «جمع سنگريزهها در محلّ واحد» اگر محلّ رمى داخل حوضچهها نيست، وسعت يافتن دايرۀ رمى چه معنى دارد؟
و در ادامۀ اين سخن، بعد از چند خط درباۀ جمرۀ عقبه مىگويد: