72رجال على ظهر الرمال» (از تاريخ مسافرتهاى استكشافى غربى به جزيرةالعرب و مقاصد آنها، مردانى بر پشت ريگهاى عربى، از عبدالرحيم حسن، مجله العالم (لندن) - 276: 50 (27 آيار (مى) ، 1989م - 22 شوال 1409 ه.
3 - براى آگاهى بيشتر در اين خصوص رجوع كنيد به «الاسلام و الغرب» و «الوجه الآخر» از نويسندۀ همين سطور، انتشارات مؤسسۀ توحيد، نشر تهران، 1418 ه - 1997 م 14 و بعد از آن.
4- بربارا براون «نظرة عن قرب فى المسيحية» (نگاهى از نزديك به مسيحيت) ، ترجمه مناف حسين ياسرى نشر توحيد، تهران، 1416 ه - 1995 م: 85
5 - د. محمد ابراهيم فيومى «الاستشراق رسالة استعمار» (شرقشناسى رسالت استعمار) دار الفكر العربى، قاهره 1993م: 30 (با تصرفى بسيار اندك) .
6- زين نورالدين زين: «الصراع الدولى فى الشرق الأوسط و ولادة دولتى سوريا و لبنان» ، دارالنهار للنشر، بيرون، 1971 م. 23
7 - شايد گستردهترين تاريخ در مورد رؤياى غرب درمورد شرق همان باشد كه «ادوار سعيد» در كتابش «الاستشراق» آورده است. البته به تلاشهاى انجام يافته در نيمه دوم قرن گذشته و تنها به روش علمى آكادمى منحصر كردهاست. مجله العالم، مرجع پيشين.
8 - د. شلتاغ عبود شرّاد «غياب الوعى فى موقف الشعراء العرب من ثورة الحجاز» 1916. (غيبت توجه در موضع شعراى عرب راجع به شورش حجاز. 1916؛ قهرمانى فردى و رؤياى وحدت، مجله العالم (لندن) - 343: 50 (8 أيلول / سپتامبر 1990 م - 17 صفر 1411 ه.) .
9 - جعفر خليلى «موسوعة العتبات المقدسة» . (بخش مكه) - 2: 180 (مؤسسۀ أعلمى، چاپ 2، بيروت، 1407 ه - 1987 م) .
10 - د. محمود سمره: «مراجعات حول العربية و الاسلام و اروپا»
(مراجعاتى در بارۀ عربيت، اسلام و اروپا) سلسله كتب عربى (4) - كويت، 1984 م: 118
11 - مرجع پيشين، ص117
12 - بيتر برينت «بلاد العرب القاصيه، رحلات المستشرقين الى بلاد العرب» (كشورهاى دوردست عرب: سفرهاى شرق شناسان به كشورهاى عربى) : 32. ترجمه خالد أسعد - عسى و احمد غسّان سبانو، دار قتيبه، بيروت، 1411 ه - 1990 م.
13 - همان مرجع پيشين: 34 - 35.
14 - De Gaury, Gerald: Rulerz of Mecca, London, 1951. P: 79-83.
(به نقل از الموسوعة) ، ج2، ص220)
15 - د. رفعت سيد احمد «آيات شيطانية، جدلية الصراع بين الاسلام و الغرب» (بحث منازعه ميان اسلام و غرب) : 54. دار الشرقيه، چاپ 2، 1409 ه - 1989 م.
16 - ادوارد سعيد «الاستشراق، المعرفة، السلطه، الانشاء» (شرقشناسى، شناخت، تسلط، نگارش) :
88 ترجمه كمال أبو ديب، مؤسسه الأبحاث العربى، چاپ دوم، بيروت، 1984.