187محسوب مى‌شود. 1مذهب حنبلى:
علامه بهوتى مى‌گويد: (طواف از حجر الأسود آغاز مى‌شود) چون پيامبرخدا صلى الله عليه و سلم از همانجا طواف را آغاز مى‌كردند و مى‌فرمودند: «مناسك خود را از من بياموزيد.»
حجر الأسود سمت شرق كعبه واقع شده و بنابراين تمام يا بعضى از بدن طواف كننده در برابر حجرالاسود قرار مى‌گيرد؛ زيرا آنچه كه در طواف لازم است مقابل حجر الاسود بودن است. اگر چنين نشود، يعنى تمام بدن محاذى حجرالاسود قرار نگيرد يا فقط قسمتى از حجر الاسود در برابر بدن او واقع شود، طواف او در واقع از ركن حجرالاسود شروع نشده است. و در حقيقت طواف را از غير ركنى كه حجر الاسود در آن قرار دارد آغاز كرده است؛ مثل در و غير آن، براى طواف كننده دور و شوط محسوب نمى‌شود، چون بدن كاملاً در برابر حجرالأسود قرار نگرفته است و دور دوم او همان دور اول محسوب است، چون دور زمانى است كه تمام بدن در برابر حجرالأسود قرار گرفته باشد. 2و بدين نحو آغاز طواف صحيح است و فقها در صحّت آن اختلاف نظريه ندارند و همگى برآنند كه شروع طواف به صورت ناقص، به اينكه آغاز طواف بعد از حجرالأسود باشد، باطل است.
انواع ديگرى هم مورد اختلاف فقهاست و مردم بسيار دچار آن اشتباه مى‌شوند كه از آن جمله به دو شكل زير مى‌توان اشاره نمود:
الف - طواف كننده با قسمتى از بدنش از برابر كامل حجر عبور مى‌كند.
ب - با قسمتى از بدنش، از برابر قسمتى از سنگ عبور مى‌كند.
اين دو نوع عمل، به ويژه هنگام ازدحام، شايع است كه اداى كامل طواف را آن‌طور كه فقها مقرر داشته‌اند، غير ممكن مى‌سازد و اكثر فقها دربارۀ اين دو نوع طواف سخن رانده‌اند؛ يعنى با قسمتى از بدن از برابر تمامى حجرالأسود يا با قسمتى از بدن از برابر قسمتى از حجرالأسود عبور كنند، اما مذهب حنفى اين دو حالت را صحيح مى‌داند و بر مبناى اصول اعتقادى آنها، جارى مى‌باشد و علامه محدّث فقيه شيخ ملاّ على، قارى مكه در اين باره يادآور شده است: حالت نخستين طواف مستحب است و سپس به مسائل ديگر مى‌پردازد و از جمله مى‌گويد: اگر كاملاً در برابر