174مردم (اهل سنت) عيد مىگيرند و عيد قربان روزى است كه مردم عيد مىگيرند و روزه روزى است كه مردم روزه مىگيرند.»
دلالت حديث بر ثبوت موضوعات با تقيه روشن است. اشكال در سند حديث است كه راوى ابن جارود است و عقيدهاش فاسد است. البته شيخ مفيد او را توفيق كرده است.
ط - گسترۀ آثار تقيه مداراتى
مطلب ديگرى كه شايسته است بهگونۀ مختصر مورد توجه قرار گيرد اين است كه آيا تقيۀ مداراتى و يا غير مداراتى كه موجب جايگزينى عمل تقيهاى به جاى مأمور به اوّلىِ واقعى مىشود، در تمامِ آثار است يا نه.
توضيح: آثار دو قسم است: برخى آثار فعل مكلف است و بعضى آثار فعل مكلف نيست؛ مثلاً اگر متنجّسى كه دوبار بايد شسته شود و يا بايد خاكمالى گردد، از باب تقيّه يكبار شسته شود و يا خاكمالى نشود و با آن از باب تقيه نماز بخوانند، در اينجا تنها نماز صحيح است و نجاست متنجّس باقى است؛ زيرا متنجس شدن لباس از آثار ملاقات با نجاست است نه از آثار فعل مكلف تا با تقيه مداراتى برداشته شود.
نظير اين مطلب در بحث از حديث رفع بيان آمده است كه با آن تنها آثار فعل مكلف برداشته مىشود. بنابراين اگر مكلّف ازروى اضطرار دستش به نجس بخورد، با حديث رفع نجاست آن برداشته نمىشود.
ك - شرط عدم مندوحه
ازجمله مباحث مهم تقيّه اين است كه: جريان تقيه و اجزاء عمل تقيهاى از مأموربه واقعى، مشروط به نبود مندوحۀ عرضى و يا طولى هست يا نه؟ !
پيش از بحث لازم است مقصود از مندوحه عرضى و طولى روشن گردد.
مندوحه عرضى؛ يعنى مكلّف بتواند در همان زمانى كه بايد تقيه شود، عمل واقعى را بهصورت صحيح واقعى انجام دهد و مقصود از مندوحۀ طولى عبارت است از اينكه مكلّف بتواند عمل تقيهاى را پس از زمان تقيه، بهصورت صحيحِ واقعى انجام دهد.
پس از روشن شدن اين دو اصطلاح، به نظر مىرسد اين بحث در تقيۀ مداراتى راه