133
همرهان حج كرده بازآيند با طبل و علم
دوستان گويند حج كرديم و مىآييم باز
از اين قصيدۀ سنايى استنباط مىشود كه سفر حج در عصر او دشواريها و سختيهاى فراوانى داشته و احتمال عدم توفيق زيارت و به هلاكت افتادن مىرفته است. و حتّى چه بسا افرادى به قصد حج عزيمت مىكرده و راه دور و درازى را طى مىكردهاند ولى توفيق نمىيافته و مأيوسانه برمىگشتهاند. قصيدۀ ديگرى از شاعر، مبيّن اين اتّفاقات است. سنايى در اين قصيده ضمن مدح احمد عارف از اين كه با وجود حركت و طىّ طريق موفّق به زيارت بيتاللّٰه و اداى فريضۀ حج نشده، او را تسلّى مىدهد و مىگويد:
اى ز عشق دين سوى بيتالحرام آورده راى