113آداب مناسك حج كه از رسايل و كتبى كه در اين فن نوشته‌اند انتخاب شده و بيان وقايع و سوانح راه مكه كه از بندر سورت تا مدينه و معاودت باز به بندر مذكور كه به اشارۀ عصمت مآب، عفت احتجاب بلقيس العهد و الأوان و مريم‌الدوران و خديجةالزمان، عليا جناب صالحۀ ساجدۀ ماجدۀ مؤمنۀ شريعتِ سيد المرسلين و خادمۀ ملّت خير النبيين، محبّۀ آل طه و يس و مخلصۀ به اخلاص ائمۀ طاهرين، مخدومۀ مكرمه، صاحبۀ مقدسه، ماه جهان خانم، بنت عليمردان خان، اهليۀ نواب اميرخان مرحوم، المسمى بصاحب جيو - دامت ظلّها - نوشته شده مشتمل بر «مقدمه» و سه «فصل» و «خاتمه» ، اميد كه مقبول نظر عاطفت ايشان گردد، بمنّه و كرمه.

مقدمه

در بيان آن كه چرا مكه را «ام القرى» و «كعبه» مى‌گويند و كيفيت وضع بناى آن؛ بدان كه به صحّت پيوسته است كه حضرت خالق بى چون، در بدايت خلق زمين، اول قطعه كه آفريد، بقعۀ مبارك مكه بود و باقى زمين را از زير آن كشيد، لهذا مسمى به «ام القرى» شد كه اصل همۀ زمين اوست و از ائمه صادقين - عليهم السلام - منقول است كه چون خانۀ مبارك، وسط دنياست، مسمى به «كعبه» شد و ديگر آن كه مربع واقع شده؛ زيرا كه محاذى بيت المعمور است و آن مربع است و مربع بودن آن براى اين كه محاذى عرش واقع شده و عرش مربع است و مربع بودن آن جهت آن كه كلماتى كه در عرش به آن قائم است، چهار است و اين است: «سبحان اللّٰه» و «الحمد للّٰه» و « لا اله الّا اللّٰه» و «اللّٰه اكبر» . ¹تبصره

در بيان كيفيت بناى خانۀ مبارك كه در احاديث متكثره و معتبره بطور مخالف و موافق وارد است كه حضرت آدم - عليه السلام - از بهشت فرود آمد، به كوه بوقبيس آمد؛ و بعضى گويند به زمين هند، پس از تنهايى و بى كسى، به درگاه بارى شكايت كرد. حضرت عزّت، دانۀ ياقوتى كه به آن مأنوس بود، از بهشت براى او فرستاد و آن را بجاى گذاشتند و روشنى او به هر جايى كه رسيد نشان كرد، و اللّٰه تعالى آن مقدار را حرم گردانيد. ²