89مورد پذيرش نيست، از دهقانان به عنوان گروهى كه چنين داستانها يا ادّعاهايى را باور ندارند نام برده است. 1نقش دينى و فرهنگى دهقانان با امر داورى و قضا يعنى فصل خصومت در ميان مردم اثر جدّىترى مىيافت. 2پيداست ضرورت داشته است كه دهقانان به عنوان تكيهگاه نظام حكومت انوشيروان و نيز هرمز چهارم از هر جهت آموزش و تربيت لازم را ببينند. مرحوم مينوى درباره تربيت و آموزش ديهگانان مطلبى را در كتاب «تاريخ و فرهنگ» نقل مىكند كه قابل توجه است:
«ديهكانان در هر وقت و زمان بايستى پيش معلمين دينى بخوبى تربيت ديده و تهذيب يافته باشند.» 3علامه مجلسى در بحارالانوار، در نقل رويارويى على - ع - با خوارج، دهقان فارسى، آن حضرت را از جنگ با خوارج و حركت به سوى آنان بازمىدارد. مىگويد طوالع ستارگان نحس است و. . . شروع مىكند به توضيح اطلاعات نجومى خود كه مثلاً مرّيخ در برج ثور است و. . . كه نشانهاى از آشنايى دهقانان با نجوم و هيأت است. 4هرمزد چهارم، جانشين انوشيروان، در يك دههاى كه پادشاهى مىكند. در تقويت بيشتر دهقانان و مبارزه با اعيان و روحانيان مىكوشد. او حتّى برخلاف انوشيروان كه باور داشت حكومت بر «اجساد» است نه بر «قلبها» ، مىكوشيد از حكومت چهرهاى عدالتخواهانه بروز دهد. به روايت فردوسى هرمزد افراد مؤثر دربار را كه در زمان انوشيروان نفوذ گستردهاى داشتند مثل ايزد گشسب و برزمهر و ماه آذر را بركنار و زندان مىكند. ايزد گشسب موبدان موبد بود. پيداست هرمزد با دستگيرى او مىخواسته قدرت موبدان موبد را به عنوان يك نهاد، تضعيف نمايد. 5آرنولد توينبى درباره قدرت روحانيون زردشتى و سلسله مراتب آنان تفسير قابل توجهى دارد. مىگويد نظام قدرت سلسله مراتبى روحانيان زردشتى در ايران ساسانى، هم عرض و همسان قدرت پادشاه بود. در واقع دو نهادِ قدرتِ متوازى وجود داشت. همين توازى در قدرت كليسا و امپراتورى رم و نيز قدرت فراعنه و روحانيون مون رِ er-nomA در تبس sebehT در مصر نيز وجود داشت. 6تساهل نسبت به ديگر اديان، بويژه مسيحيت در دوران هرمزد، نيز ادامه يافت. به حدى كه مسيحيان معمولاً هرمزد را تحسين مىكردند و شيوه رفتار او با مسيحيان را