88دهقانان در منطقه خود صاحب ملك، اراضى كشاورزى، باغ و اصطلاحاً صاحب ضياع و عقار بودند، چنانكه سلمان نيز اشاره مىكند كه پدرش او را در جوانى گاه براى سركشى به املاك مىفرستاد. دهقانان نماينده حكومت و رئيس ده بودند كه مسؤوليت جمعآورى ماليات نيز برعهدۀ آنان بود. اين نكته از اين جهت نيز اهميت قابل ملاحظهاى دارد كه انوشيروان هم نظام مالياتى و هم نظام تقسيمات كشورى و نيز سازماندهى ارتش را دگرگون كرد. از اين رو دهقانان در متون درجه اوّل گاه به معناى رئيس و امير منطقه و فرمانده نظامى منطقه نيز گفته مىشود. چنانكه بارتولد نيز معتقد است: امراى جزء را نيز دهقان مىگفتند. كريستن سن معتقد است: «اسواران» را كه گل سرسبد لشگر ساسانيان بشمارند، بايد از اين طبقه دانست. . .
اغلب اسواران در زمان صلح در املاك خود زيسته و مشغول زراعت و اداره امور رعاياى خويش بودهاند. 1از اين رو داورى مرحوم مينوى كه دهقانان را برىء از امور نظامى مىداند، دقيق نيست. آشنايى استراتژيك سلمان با امور نظامى، خود نشانه روشنى است كه دهقانان در سازماندهى نظامى كشور نقش و مسؤوليت داشتهاند گيرشمن معتقد است سواره نظام در دوره ساسانى به دو بخش سواره نظام سنگين و سواره نظام سبك تقسيم مىشده است. سواره نظام سبك همان كمانداران نجباى كوچك - در برابر نجباى بزرگ - بودند. 2در بخش دوم به تناسب معناى دهقان و مرزبان اشاره شد كه مسؤوليت دقيق نظامى دهقانان را تبيين مىنمايد.
در مورد نقش دينى و فرهنگى دهقانان، اين نكته بسيار مهمّ، در داستان زندگى سلمان آمده است كه مىگويد: او مسؤوليت نگهبانى از آتش را برعهده داشته است، كه آتش مبادا خاموش شود. اين مسؤوليت لزوماً برعهدۀ پدر سلمان كه دهقانجى بود، قرار داشته است. فردوسى در شاهنامه خود مكرر از دهقان نام مىبرد، دهقان دانا، دهقان پرمايه، دهقان جهانديده، دهقان سخنگوى، دهقان سراينده و. . . گواهند كه دهقانان نگهبان فرهنگ و آداب و رسوم نيز بودهاند. 3برتلس معتقد است كه دهقانان نگهبانان داستانهاى ملى ايران، داستانهاى باستانى بودهاند. 4يعقوبى در تاريخ خود در توضيح پادشاهان پارس و نقد مطالبى كه از ديد و داورى او