170نظر تاريخى، ترتيب و توالى سفر و حتى اعلام و نامها در اين كتاب راه يافت و همين مسأله باعث شد تا عدهاى دربارۀ ارزش آن به بحث بپردازند و در صحت برخى مطالب تشكيك كنند. 1
با اين همه بىگمان دقيقترين و روشنترين بخش سفرنامه همان است كه به حج مربوط است؛ زيرا ابن بطوطه به دليل اعتقادات استوار و شديد مذهبى سفرهاى متعددش به مكه، با دقت مشاهدات خود را نقل مىكند. اين بخش همچنين با آن چه ديگر رحالهها نوشتهاند بويژه ابن جبير منطبق است. لذا از همان آغاز كمتر كسى در اين مورد به چون و چرا پرداخته است.
اين سفرنامه به زبانهاى پرتغالى، فرانسوى، انگليسى، آلمانى و فارسى ترجمه شده است. برخى ترجمهها با تلخيص و برخى كامل منتشر شده است. 2ترجمۀ فارسى آن توسط دكتر محمد على موحد با دقت و امانت صورت گرفته و در سال 1348 اولين چاپ آن با مقدمهاى ممتع از ايشان چاپ و در دو جلد منتشر شده است. براى رعايت فضل تقدم ايشان در اين كار، در اين جا گزيدۀ قسمتهايى از سفرنامه را كه به حج مربوط است از ترجمۀ ايشان نقل مىكنيم:
آغاز سفر
«روز پنج شنبه، دوم ماه رجب سال 725 به قصد حج و زيارت قبر پيامبر يكه و تنها از زادگاه خود «طنجه» بيرون آمدم. نه رفيقى بود كه با او دمساز باشم و نه كاروانى كه با آن همراه گردم. ميل شديد باطنى و اشتياقى كه براى زيارت آن مشاهد متبركه در اعماق جانم جايگزين بود مرا بدين سفر برانگيخت» . (ص 6)