241شب شنبه در عسفان، هلال ماه محرّم را ديديم، كه آغاز سال 1322 هجرى بود.
سحرگاه از عسفان به سوى «خُلَيص» روان شديم. مكانى داراى آب و ميوه و محل سكونت باديه‌نشينان بود. در راه، برخى از باديه‌نشينان به دو نفر از اهل «معرّۀ نعمان» حمله كردند، پولهاى يكى را گرفتند و ديگرى را هم با خود بردند! . . . به گفتۀ صاحب‌خانه‌مان در مدينه، اينان در موسم حج به غارت حاجيان مى‌پردازند و پس از موسم، به جنگ و غارت ميان خودشان مى‌پردازند و كارى جز اين ندارند.
پيش از غروب به «كظيمه» رسيديم. آنجا هم محل سكونت باديه‌نشينان بود و خرما، خربزه، گوشت و. . . مى‌فروختند.
ساعت هشت ونيم شب بود كه از آنجا به سوى «رابغ» كوچ كرديم.
حركت در شب، براى بيم از آن بود كه در گرماى روز، شتران از رفتن بازمانند.
غروب بود كه به آنجا رسيديم. نزديكى آنجا مسجدى به نام «غدير خم» بود.
اين مسجد در جايى بنا شده بود كه رسول خدا - ص - على - عليه‌السلام - را به جانشينى خود نصب فرموده بود و در گرماى نيمروز، در خطبه‌اى فرموده بود: «من كنتُ مولاه فهذا علىٌّ مولاه. . .» .
مسجد، قبلاً ويرانه شده بود، يكى از پادشاهان شيعۀ هند آن را بازسازى كرده بود. از بيم خطر راه، نتوانستيم آنجا برويم. «رابغ» ، بندرى آباد و داراى قلعه‌اى كوچك و دور از شهر، در ساحل دريا بود. تعدادى نظاميان عثمانى در آن قلعه ساكن بودند. طبق عادت، چند تير شليك كردند. ميان نظاميان و اهل رابغ، دشمنى ريشه‌دارى بود و از اين‌رو وقتى كمتر از ده نفر بودند، جرأت آمدن به بازار و تهيۀ آب نداشتند.
در آنجا هم مثل كظيمه، انواع مختلف اسلحه بود. بعضى حجاج بقيمتى ارزان تفنگ مى‌خريدند و از ترس بازرسان هنگام ورود به شام،