137وى مى‌افزايد: وقتى رسول خدا - ص - به مدينه مهاجرت كرد او مسلمان شد. او در شعرى كه در جاهليت سروده گفته است: سَبِّحوا شَرْق كُلّ صباح طلعت شَمسه وَ كُلَّ هلال
ابن قتيبه اشعارى از وى در ستايش رسول الله - ص - آورده است. 1
اين نمونۀ جالبى از حضور افكار توحيدى در يثرب پيش از اسلام است. 2حضور چنين انديشه‌اى، زمينۀ توحيدى موجود در يثرب براى قبول اسلام كه دعوتى ابراهيمى را ترويج مى‌كرده، بوده است. دربارۀ اسعد بن زراره و ابوالهيثم بن تيّهان نيز آمده است كه «يتكلّمان بالتوحيد بيثرب» 3؛ «آنها [پيش از اسلام] در يثرب سخن از توحيد مى‌گفتند» .
و: بنيادِ سستِ شرك و بت‌پرستى عامل ديگرى در عدم مقاومت مشركان در برابر اسلام و دفاع از بت‌پرستى بوده است. مكيان علقۀ بيشترى با بتها داشتند؛ بويژه كه با منافع اقتصادى و سياسى آنان پيوند مستحكمى داشت. اما ساكنان يثرب (با توجه به اينكه قرابت بيشترى با يهوديان به عنوان يك دين آسمانى توحيدى داشتند 4) نبايست همچون مكيان پيوندهاى محكمى با بت‌پرستى داشته باشند. 5البته نه آن مقدار كه به سادگى از آن دل بكنند.
نمونه جالبى از وجود خلاء فكرى - اعتقادى در مدينه وجود دارد، خلائى كه به راحتى مى‌تواند در برابر يك نگرش اصيل توحيدى (كه در ضمن عربى نيز باشد، نه اسرائيلى همچون يهوديان) سر تسليم فرود آورد.
روايت اسلام آوردن عمرو بن جموح مصداق اين خلاء فكرى است. وى پيرمردى از شيوخ بنى‌سلمه بود كه حتى بعد از بازگشت بيعت كنندگان عقبه دوّم، بر شرك خويش باقى بود. پيرى وى چنين اقتضايى داشت. جوانان طايفۀ وى نظير مُعاذ بن جبل و مُعاذبن عمرو، شبانه بتى را كه وى در خانۀ