60مىخواهد از رهگذر اين سوگند، سخن خويش را بر كرسى نشانده و يا سخنِ طرف را نقض كرده و رأى او را بتاباند و درهم كوبد.
از اين بيان چنين برمىآيد كه «جدالِ در حج» يا چنان مفهومى، توأم با سوگند انجام مىگيرد؛ يعنى در آن تأكيد و تشديد و جود دارد، و اين همان مفهوم اصيل و ريشهدار در معناى لُغَوى «جدال» است كه قبلاً بدان اشاره كرديم.
بر حسب اين نظريه اگر كسى درصدد اثبات نظريه خود و يا رد و نقض سخنِ مخالفِ خويش برآيد و آن را با سوگندِ ياد شده نياميزد و به وسيلۀ سوگند مذكور تشديد و تقويت نكند نمىتوان عنوان «جدل در حج» را بر آن اطلاق كرد. و از چنين كارى است كه نهى شده است.12
بدين منظور كه نظريۀ شيعه را در اين باره نسبتاً گسترده توضيح دهيم فشردهاى از آنچه مرحوم شيخ محمد حسن نجفى راجع به «جدال» بيان كرده، در زير مىآوريم:
«جدال» - بر طبق كتاب و سنت و اجماع و نيز بر اساس آنچه در اكثر كتب شيعه و نصوصى كه در اين باره جلب نظر مىكند - عبارت از گفتن «لا واللّٰه» و «بلى واللّٰه» است.
يكى از نصوص، به عنوان نمونه ياد مىشود: معاوية بن عمار گفته است: از امام صادق - عليهالسلام - راجع به كسى سؤال كردم كه در حال احرام مىگفت: «لا لعمرى: نه به جان خودم» . حضرت فرمود: اين تعبير را نمىتوان «جدال» برشمرد. جدال - صرفاً - عبارت از اين است كه شخص بگويد: «لا واللّٰه» و «بلى واللّٰه» . . .
در كتاب «تهذيب الاحكام» شيخ طوسى، روايتى از ابى بصير از امام صادق - عليهالسلام - آمده است: اگر شخصى سه بار اين سوگند را - در عين حال كه صادق است - بر زبان آورد بايد قربانى كند. و چنانچه يك بار اين سوگند را - به دروغ - بر زبان راند قربانى بر او واجب مىگردد.
اما در خبر و حديث ديگرى از ابى بصير آمده است كه: از امام صادق - عليه السلام - سؤال كردم: اگر فردى كه مُحرِم است بخواهد كارى را انجام دهد اما رفيقش به او بگويد: «واللّٰه لا تعمله \سوگند به خدا اين كار را انجام نخواهى داد» ؛ و آن شخص بگويد: «واللّٰه لأََعْمَلَنَّهُ \سوگند به خداوند اين كار را انجام مىدهم» و چند بار او را وادار به سوگند مىكند، و او نيز مكرر سوگند مىخورد، آيا حكمى كه در بارۀ صاحب جِدال