59«سباب المؤمِن فسوقٌ وقتاله كفرٌ»10:
«دشنام گفتن به مؤمن، خروج از طاعت خدا و جرمى سنگين است، و كشتنِ او مساوىِ با كفر مىباشد» .
بعضى گفتهاند: مراد از «فسوق» عبارت از هرگونه معاصى است و بعضى آن را عبارت از «تنابز به القاب» و يا كذب مىدانند.11
«ولاجدال» : نبايد در حج مجادله كرد.
هر كار نيكى كه انجام مىدهد، خداى متعال بدان آگاه است و چون عادل مىباشد در برابر آن، پاداش نيكى به شما خواهد داد، و به هنگام حج با خود توشه برداريد و بارِ سرِ ديگران نباشيد، و يا اينكه از رهگذر اعمال صالحه توشۀ آخرت براى خويشتن فراهم آوريد كه بهترين توشه، عبارت از تقوا است.
اى انسانها بِخْرَد، در برابر اوامر و نواهى من راهِ پرهيزكارى را در پيش گيريد.
اين بود خلاصهاى از تفسير آيۀ مذكور.
امّا آنچه ما درصدد بحث و بررسى آن هستيم و مىخواهيم دقيقاً از آن كاوش و تحليلى به عمل آوريم، موضوع نهى از جدال در حج مىباشد كه در اين آيه جلب نظر مىكند. عدهاى از افراد سطحى - تحت تأثير عالمنمايانى تهى از دانش، و زاهدنمايانى بىبهره از زهد، و فقيهانى دستآموزِ تِز ابرقدرتها و گوش به آواز توصيۀ دولتمردانِ استعمارزده - اين گفتار الٰهى را دستاويزى براى انتقادِ مسلمينى قرار دادند كه در موسم حج مىخواهند شياطين جن و انس را مورد لعن و نفرين قرار دهند و به تكليف خود براى هشدار دادن به مردم و رسالت اسلامى خويش عمل كنند.
«و لا جدال فى الحج» كدام جِدال و با كه، و براى چه هدفى؟
الف - منظور از «جدال» در آيۀ مورد بحث:
1 - نظريۀ مفسران و دانشمندان شيعه:
مفسرين و فقها و دانشمندان شيعه، يادآور شدند كه جدالِ در حج، عبارت از گفتن «لا واللّٰه» و «بلى واللّٰه» است.
بايد ياد آور شويم كه اين سخن عبارت از حدّ اقل مراتبِ جِدال مىباشد كه فرد