82فرا گرفتند و در تامين مقاصد خود، از علوم امام باقر بهره جستند.» 1
5. بسترسازى جهت جنبش نوشتارى
شاگردانى كه امام باقر(ع) تربيت كردند، همپاى فراگيرى دانش، تشويق به آغاز فرهنگ نوشتارى و يا مكتوب شدند. اگر بخواهيم تعبيرى روز آمد از نگاه امام باقر به علم و دانش بياوريم، بايد بگوييم كه آن حضرت، آغازگر جنبش نرمافزارى علمى بودند و به شاگردانشان امر كردند: دانش و انديشۀ خود را بنگارند و در خدمت ديگران قرار دهند، كه حقيقتاً توليدات علمى اين دورۀ افتخارآميز و شكوهنمد، توليداتى راهگشا و گشايندۀ جستارهاى دانشى ديگر در دوران فرزند گرامىاش امام صادق(ع) گرديد.
ابن ابى عمير نقل مىكند: «نديدم كسى را كه مانند محمد بن على بن الحسين(ع) در علم و فضيلت، دست قوى داشته باشد و شاگردانش چنان طالب علم و ساكت براى يادگيرى احكام باشند. آنان با ولعى وصف ناشدنى مىنوشتند و نوشتههاى خويش را به تأييد آن حضرت مىرساندند.» (مفيد، ص244، تحقيق مؤسسۀ آل البيت، 1413ق.)
بنابراين؛ از مهمترين دستاوردهاى حركت علمى امام باقر(ع) تأسيس فرهنگ مكتوبى است كه در دانشگاه مدينه، رقابتى ارجمند پيدا نمود و شاگردان آن حضرت، نهايت سعى خود را در اين وادى اعمال كردند؛ به تعبير ديگر، امام باقر(ع) كوشيدند كه فرهنگ رسانهاى را ايجاد نمايند و عجيب آن كه فرهنگ ترجمه هم از مختصات همين دورۀ درخشان است. سخن در وادى علم و دانش امام باقر(ع) به قدرى فراوان و گسترده است كه حقيقتاً مجالى گسترده مىطلبد و در حد نگارش موسوعهاى گران سنگ و جامع است كه به دليل اختصار نويسى در مقالات، مجالى بيش از اين را نمىطلبد و اگر خداوند توفيق عنايت فرمايد: در فرصتى بهتر و آمادهتر، آن را پى مىگيريم.