174بدين‌سان، شرك تا چندى پس از آن، به طور كامل از ميان رفت.
در سال دهم هجرت، پيامبر(ص) ، نخستين حج خود را به همراه هزاران تن از پيروان خويش انجام داد. در اين مراسم بود كه آيين حج از سوى رسول‌الله(ص) به طور كامل تشريع و بيان شد. آن حضرت در خطبه‌اى كه به خطبۀ حَجّة الوداع (آخرين حج) معروف است، نصيحت‌هاى فراوانى به مردم كرد. با نزول آيۀ 67 سورۀ مائده، آن حضرت از سوى خداوند مأمور شد جانشين خود و رهبر جامعۀ اسلامى را مشخص كند؛ (أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّٰاسِ...).
پيامبر خدا(ص) در بازگشت از سفر حج، در روز هجدهم ذى حجّه، در غدير خم، على(ع) را به جانشينى خويش برگزيد و همۀ مسلمانان نيز با على(ع) پيمان بستند؛ هرچند گروهى آن عهد و پيمان الهى را خيلى زود شكستند!
همچنين تاريخ گواهى مى‌دهد كه ائمۀ اطهار(عليهم السلام) و اصحابشان، از اين موسم به نفع اسلام بهره مى‌گرفتند و هستۀ بسيارى از حركت‌ها و جنبش‌هاى آزادى بخش را در اين موسم شكل مى‌دادند و ملت‌ها را به مبارزه با حاكمان ظالم دعوت مى‌كردند. در اين مورد كافى است به روش حضرت امام حسين(ع) در نهضت خونبار كربلا توجه كنيم؛ هنگامى كه آن حضرت براى مبارزه با يزيد قيام كردند، براى ابلاغ پيام خود به شهر مكه مهاجرت كردند و تا زمان آغاز موسم حج، در آن شهر اقامت نمودند و پيام‌ها و اهداف قيام را به گوش مردم رساندند. آن حضرت در كمال ناباورى همگان، روز هشتم ذى الحجه (يوم الترويه) كه همه براى انجام حج آماده مى‌شدند، از مكه خارج شدند.
ج) تربيتى و معنوى
حج عاملى مؤثر براى تربيت، خودسازى و دگرگونى است. انسان در اين سفر بايد دگرگون شود، گذشته را اصلاح كند و راه آينده را از كنار كعبه و پاكترين نقطۀ جهان آفرينش آغاز كند. وقتى انسان تصميم به حج مى‌گيرد، بايد قصدش مهاجرت الى الله باشد. امام صادق(ع) مى‌فرمايد:
«اذا ارَدْتَ الَحجَّ فَجَرِّدْ قَلْبَكَ لِلَّهِ تَعالى مِن كُلِّ شاغِلٍ وَحِجابِ كُلِّ حاجِبٍ...».
1
همچنين آن حضرت در زمان احرام فرمود:
«احرِم مِن كُلِّ شَىءٍ يَمنَعُكَ عَن ذِكِر اللهِ».
2
وقتى شخص مُحرم مى‌شود، در ظاهر تنها لباس احرام را مى‌پوشد و جنبه‌هاى ظاهرى آن را رعايت مى‌كند؛ اما حقيقت و باطن احرام، دل بريدن از غيرخداست. حج هنگامى از حقيقت متعالى برخوردار مى‌شود كه تنها با هدف اطاعت از دستورات الهى و رسيدن به قرب پروردگار صورت گيرد.