172«خدا را، خدا را [در نظر داشته باشيد] در بارۀ خانۀ پروردگارتان؛ آن را تا زنده هستيد خالى نگذاريد. اگر آنجا رها شود، [عذاب بر شما نازل شود] و مهلت داده نخواهيد شد.»
در آيات و روايات دربارۀ فلسفۀ وجوب حج و پى آمدهاى فرهنگى، اجتماعى، سياسى و اقتصادى آن، نكات مهمى بيان شده است كه در اينجا به طور گذرا به آنها اشاره مى‌كنيم:
اهميت حج و نقش آن در ابعاد مختلف فرهنگى، سياسى و...
الف) فرهنگى و اجتماعى
با توجه به حضور ميليونى و همه سالۀ مسلمانان در مراسم حج، مى‌توان از اين فرصت براى شناخت نقاط قوت و ضعف مسلمانان و مبادلۀ فكرى و فرهنگى استفاده كرد. مبلغان دين و رهبران فكرى، بايد با استفاده از اين فرصت، تعاليم دينى و فرهنگى را در زمينه‌هاى مختلف بازگو كنند و بر آشنايى مردم عالم به فرهنگ نورانى اسلام بيفزايند. به همين دليل قرآن كريم كعبه را عامل هدايت جهانيان معرفى مى‌كند:
(إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً وَ هُدىً لِلْعٰالَمِينَ).
1
«نخستين خانه‌اى كه براى مردم [و نيايش خداوند] قرار داده شد، همان است كه در سرزمين مكه واقع شده كه پربركت و مايۀ هدايت جهانيان است.»
خداوند كعبه را مايۀ هدايت جهانيان مى‌خواند، چون آنجا قبلۀ‌مسلمانان جهان و نماد زنده و پايندۀ اسلام است.
در روايات نيز بر نقش فرهنگى و اجتماعى حج تأكيد شده است؛ «هشام بن حكم»، يكى از ياران امام صادق(ع) مى‌گويد: «از آن حضرت دربارۀ فلسفۀ حج و طواف كعبه پرسيدم»؛ فرموند:
«ان الله خلق الخلق ... و امرهم بما يكون من امر الطّاعة فى الدّين و مصلحتهم من امر دنياهم ، فجعل فيه الاجتماع من الشرق و الغرب لتعارفوا... و لتعرف آثار رسول الله (ص ) و تعرف اخباره و يذكر و لا ينسى ».
2
«خداوند اين بندگان را آفريد ... و دستوراتى در زمينۀ اطاعت الهى در دين و مصلحت زندگى دنيا به آنها داد؛ از جمله اجتماع مردم شرق و غرب را در آيين حج مقرّر داشت، تا مسلمانان يكديگر را به‌خوبى بشناسند ... و همچنين اين اجتماع عظيم، عاملى است براى اينكه آثار پيامبر(ص) و اخبار او شناخته شود و مردم آنها را به خاطر