124بيست و هفتم و در ختم، زيادتى در چراغان كنند. اكابر و اشراف در محراب نبى - صلّى الله عليه [وآله] و سلّم - جمع آيند و مولود خوانند. شربت و خوش بوىها صرف كنند؛ اما در مكّۀ معظمه در مقام حنفى شب بيست و هفتم ختم شود و در مالكى شب بيست و نهم و در مقام امام شافعى شب بيست و پنجم و در مقام حنبلى بيست و يكم.
بدانكه طايفۀ عرب، تمام شب در رمضان بيدار باشند و خواب اصلاً نكنند. نماز و تلاوت قرآن و تسبيح و زيارت شافى گزارند و اكثر اكابر و اعيان [از] ابتدا در رمضان در مسجد حرم محترم معتكف شوند. چون روز شود از ابتدا بعد از اداى نماز، به يك بار در ميان كنار مسجد، مردهوار تا وقت زوال به يك منوال در خواب روند، مگر آن خوشخوان و خوشخوانان بلبل الحان به صوتهاى دلكش و لحنهاى بى غش از نيم شب تا وقت صبح پرانوار 1در بالاى منار اين كلمات را تكرار كنند. چون شب قريب به صبح شود، اين كلمات را بخوانند كه «ما بقي من الليل إلاّ قليل، اشربوا الماء بالتعجيل» . چون دهۀ آخر رمضان شود مكبّران و مؤذنان در منارها به جهت وداع رمضان اين كلمات را به آهنگ خوانند كه دلها ريش گردد. آن كلمات اين است:
يا امّة اشرف الانامى!
تتمۀ آن در رساله دگر مذكور است.
مخفى نماند كه اكثر اهل مدينه به رخصت شيخ الحرم يا متسلّم، در عشر آخر رمضان موافقت به سنّت نبى آخر الزمان - صلّى الله عليه [و آله] و سلّم - نموده در حرم محترم معتكف شوند.
فصل چهاردهم در بيان حالات كنيس و آنچه مناسب اين است
بدان كه كنيس، روفتن حجرۀ شريفه و جاروب كردن مسجد نظيف را گويند و آن در هفدهم شهر ذى القعده منعقد شود. ابتداى آن از دوازدهم شهر شوّال باشد، به اين كيف، در دوازدهم شهر مذكور آغوات مزبور كه خدّام حرم پرنورند، در بوستانهاى قبا و نخلستان. . . 2جمع آيند و اسباب جشن بىحدّ و قياس و مهمّات عيش گرد آرند و در آن نخلستان صحبت دارند و آن روز را به شوق و ذوق و طرب گذرانند و شاخههاى خرما از نخلهاى خرما آنجا برند كه آن را جريد