101
فصل؛ در بيان مساحت حرم و ما يتعلّق به است
در جامع الرموز آورده، در مساحت مسجد الحرام:
«و المسجد في وسط مكّة، ذراعه مائة ألف و عشرون، و طاقاته أربعون و مائة، و اُستواناته أربع و عشرون و أربعمائة كلّها من مرمر أو رُخام، و أبوابه خمسة عشر» .
بدان كه بلندى بيت الله شريف، كه كعبه ظاهر است به سوى آسمان در اين ايام، بيست و هفت گز و رُبع گز است و گز شرعى بيست و چهار انگشت است كه پهلوى هم نهاده باشد و هر انگشتى را شش جو اعتبار كردهاند كه در پهلوى هم نهاده باشند.
امّا طول كعبۀ الله شريف در روى از ركن حَجَر اَسود تا ركن عراقى كه ديوار شرقى خانۀ كعبه است، بيست و پنج گز است و هشت قلفه است و از ركن يمانى تا ركن شامى كه ديوار غربى است بيست و چهار گز و يك شِبر است و از ركن يمانى تا ركن حَجَر اَسود كه جنوبى است بيست و يك گز و يك شِبر است و از ركن شامى تا ركن عراقى كه ديوار شمالى است بيست و دو گز است.
امّا عرض ديوار خانۀ كعبه دو گز است 1و براى بيت الله شريف دو سقفاند؛ احدهما فوق الآخر و عرض سطح كعبه ثمانيۀ عشر ذراع، و باب كعبه در ديوار شرقى است و طول باب كعبه شش گز و ده انگشت و عرض باب كعبۀ شريف چهار گز است و تختههاى در از چوب ساج است و تنگهاى نقره بر روى آن گرفته و [با] ميخهاى نقره استوار كردهاند و بلندى آستانه از روى زمين چهار و ثُمن گز است و ناودان كعبۀ شريف كه آن را «ميزاب رحمت» بگويند در ميان ديوار ركن عراقى و شامى است و حِجْر اسماعيل در زير آن است، و بلندى حَجَر اَسود از روى زمين دو گز و نصف گز و سُدْس گز است، چيزى زياده، و مقدار عرض ناودان كه از او ظاهر است، يك وجب و چهار انگشت است؛ يعنى انگشتان بر هم پيوسته، و عرض مستجار چهار گز و پنج انگشت، و مستجار ما بين ركن [يمانى] و باب دوّم كعبه است و در اين ايام باب ثانى مسدود است.
و اين] را [ مستجار براى آن مىگويند كه آن جاى نيز مردم مىايستند و دست بر ديوار كعبۀ شريف نهاده، دعا مىكنند و مغفرت از گناهان مىطلبند، لِهذا «مستجار مِنَ الذّنوب» گفتهاند.
و عرض بابِ مسدودِ مذكور سه گز، طول پنج گز است، اندكى زياده. اما حِجر - به كسر حاى مهمله و سكون جيم - كه آن را حطيم نيز ناميدهاند، مَحوُط 2اى است مدوّر؛ مانند نصف دايره و اين حِجْر در جانب شمالى كعبۀ شريف، زير ناودان است؛ چنانكه گذشت و حدّ آن از ركن عراقى تا ركن