80
بعضى از انحرافات در ارتباط با حج در عصر جاهليت
1. موروثى شدن بعضى از مناصب
الف: سرپرستى حجاج:
ابو سَياره، عُمَليۀ بن اَعزل بن خالد عَدوانى، از شخصيتهاى اواخر عصر جاهليت بود و سالها سرپرستى حجاج را بر عهده داشت. در آن دوران، سرپرستى حركت حجاج از مزدلفه به منا از مناصب موسم حج بود كه موروثى در خاندان عدوان، دست به دست مىشد و آخرين ايشان كه 40 سال اين منصب را بر عهده داشت، شعبه عميلۀ بن اَعزل بود. 1
ب: سقايت:
از جمله امتيازاتيكه قريش براى خود به عنوان قبيلۀ برتر قائل بود، آب رسانى به حاجيان از آب زمزم بود. آنان اين منصب را براى خود يك افتخار مىدانستند. ديگران، چون از قبيلۀ قريش نبودند، از ثواب آب دادن بهرهاى نداشتند.
اما پيامبر اسلام (ص) در سال دهم هجرت، كه آخرين حج خود را انجام داد، امتيازات جاهلى را از ميان برد و سقايت را كه مورد علاقه هر انسان نوع دوستى بود، به عنوان يك فرهنگ عمومى اعلام كرد.
هنگاميكه بنى عباس سقايت را حق خانوادگى خويش مىشمردند، قبلهاى بر روى زمزم ساخته بودند كه قرنها برپا بود و پيوسته بازسازى مىشد. 2
در دورۀ سلطنت فهد، سقايت به عنوان يك مقام تشريفاتى قلمداد شد و لقب «سقايۀ الحاج» به خود وى اختصاص يافت.
ج: كليد دارى، پرده دارى و. . .
پردهدارى و كليددارى خانۀ كعبه و ميهمانى دادن به حاجيان، به قبيلۀ قريش اختصاص داشت و اين كارها به عنوان يك امتياز و برترى محسوب ميشد و ديگران از آنها محروم بودند و لياقت اين گونه منصبها را نداشتند؛ چرا كه از قبيلۀ قريش نبودند!
قريش از زمان قصى (جدّ چهارم پيامبر (ص)) ، كليددارى كعبه را از دست قبيلۀ خزاعه خارج كرد. مسؤوليتهاى مختلف مربوط به حج و زيارت و طواف؛ مانند تأمين آب براى حجاج (سقايت) ، ميهماندارى وپذيرايى از آنها (رفادت) ، دربانى و پرده دارى كعبه (سدانت) و بالأخره نگهبانى و خدمتگزارى كعبه (امارت) را در ميان سران و تيرههاى قريش تقسيم كرد و بدين وسيله براى خود امتياز وپشتوانۀ مذهبى تأمين كرد. 3روشن است كه هدف اصلى قريش از اين منصبها، برتريطلبى و امتيازخواهى بود و ديگران را از عمل محروم كرده بودند. آنان لباس احرام را به خود اختصاص داده بودند و در عرفه وقوف نميكردند بلكه از مزدلفه به منا ميرفتند.
اما پيامبر اسلام (ص) در سال دهم هجرت اين امتيازات لغو كرد.
2. نخوردن غذاى غير اهل حرم:
درجاهليت حاجيان ناگزير بايد از غذاى اهل حرم استفاده ميكردند و اين