98و اين سياح به خود تسليت مىگويد - و اگر نتواند به نزد فرزند كوچكش باز گردد - باقىماندۀ عمرش را پايان يافته مى بيند.
«علاقه و شوقم به تو و ياد تو پيوسته است؛ در روز روشن و هنگامى كه بالهاى شب رو به خاكسترى و سياهى مىرود.»
پى نوشت:
1. استاد دانشكدۀ علوم تربيتى مدينۀ منوره.
2. از شهرهاى معروف در شرق اندلس يا اسپانياى كنونى است.
3. ن. ك. به: الاعلام زركلى، ج7، ص32
4. سياح معروف اندلسى كه سفرنامهاش به «رحلۀ ابن جبير» معروف است؛ ابوالحسين محمد بن احمد بن جبير در 540 ق. در بلنسيۀ اندلس به دنيا آمد و در 614 ق. از دنيا رفت. بخش قابل توجهى از سفرنامۀ وى مشاهدات او از سفر حج است. ابن جبير سفر خود را از غرنامه در شوال سال 578 آغاز مىكند و در ربيع الثانى 579 به مكه مىرسد و در محرم 580 به مدينه وارد مىشود؛ يعنى او حدود يكصد و ده سال قبل از عبدرى به حج رفته است «مترجم» .
5. ن. ك. به: سفرنامه، ص24
6. ن. ك. به: سفرنامه، صص 128 و 234
7. ن. ك. به: سفرنامه، ص 235
8. سفرنامه، ص 1
9. سفرنامه، ص186
10. سبتى، منسوب به شهر سبته در مغرب، مقابل اندلس، از سفرنامه نويسان و سياحان قرن هفتم است كه اندكى پس از ابن جبير به سفر حج اعزام و سفرنامه خود را نگاشته است، «مترجم» .
11. سفرنامه، ص186
12. سفرنامه، ص 11
13. سفرنامه، ص 13 - 27 - 32 - 100 - 132
14. همان.
15. سفرنامه، ص10، 64، مقصود از اين كلمات فلات وسيع است.
16. همان، صص3، 32 و 39
17. همان، 203
18. حصار و ديوار شهر مدينه تا قرن دهم همچنان پابرجا بوده است. «مترجم»
19. منظور ملك منصور قلاوون از مماليك ترك مصر و شام است. «مترجم»
20. دارالوضوء تا دوران عثمانىها همچنان اهميت خود را حفظ كرده بود. «مترجم»
21. مقصود وى برحاء درسمت شمال مسجد النبى است. «مترجم»
22. سفرنامه، ص203
23. سفرنامه، همان201، مقصود وى از چاه امام على7 چندان روشن نيست. آيا او به آبهاى على7 درمنطقۀ شجرۀ كنونى اشاره دارد. تا آنجا كه روشن است، امام على7 در داخل مدينه چاهى نداشتهاند، «مترجم» .
24. مقصود وى در حرّۀ معروف مدينه، حرّۀ شرقى و غربى است كه شهر را در محاصرۀ خود دارد. اين حرّهها همان سنگها و صخرههاى آتشفشانى هستند، «مترجم» .
25. همان، صص 292 و 293
26. تا پايان دوران عثمانى و شرفاى مكه، شيعيان بيشترين جمعيت را در مدينه داشتهاند، «مترجم» .
27. مقصود غالى گرى است، «مترجم» .
28. بنگريد التاريخ الشامل المدينۀ المنوره ج2، صص135، 288
29. اين آتش سوزى در رمضان سال 654 ق. رخ دادهاست؛ يعنى تقريباً 34 سال بعد از سفر عبدرى به مدينه. در اين حريق منبر (ص) ، درها، خزاين، ضريح، صندوقها، قفسههاى كتاب، پوشش مرقد وسقف به كلى سوختند، «مترجم» .