107و نكتۀ مهم اينجا است كه مطالبۀ فدك از سوى حضرت فاطمه3 تنها براى احقاق حق بود وگرنه در تمام مدّتى كه فدك در اختيار حضرت فاطمه بود، او درآمد فدك را به فقرا مىداد و خود همانند وضع پيش از تملّكِ فدك زندگى مىكرد.
حضرت فاطمه در زهد و ايثار همسنگ امير مؤمنان است كه معاويه در حقّش مىگويد :
«اگر براى على دو انبار؛ يكى از طلا و ديگرى از كاه باشد، او نخست طلاها را انفاق مىكند، سپس كاهها را.» 59
روى اين بيان، مطالبۀ ارث، فىء، نحله، خمس و صدقات، منحصراً براى دفاع از ولايت امير مؤمنان7 بوده است.
قبالههاى فدك
پيامبر خدا با توجّه به علم گستردهاى كه از رخدادهاى بعدى داشت، براى حضرت فاطمه سندى نوشت و حضرت على، امّايمن و يكى از غلامانش را برآن، شاهد گرفت، اين نخستين قبالۀ فدك بود .60
دوّمين قباله را ابوبكر، پس ازگواهى اميرمؤمنان و امّايمن، به عنوان عدم تعرّض، نوشت و به آن حضرت داد. حضرت زهرا وقتى از منزل خليفه به خانه برمىگشت، با عمربن خطاب روبه رو آمد. عمر پرسيد: اين چيست كه همراه تو است؟ فرمود: پسر ابىقحافه براى من نوشته است. گفت: بر من ارائه كن تا ببينم. وقتى آن را از حضرت گرفت، نگاه كرده، به آن آب دهان انداخت و پاره كرد .61
سومين قباله را مأمون عباسى 62 وچهارمين قباله را عمر بن عبدالعزيز نوشتند .63
ماجراى فدك
داستان فدك بسيار گسترده و بستر سخن بسيار وسيع است و سخنان ناگفته و دُرهاى ناسفته در اين زمينه فراوان است كه به جهت محدوديت صفحات مجلّه، از همۀ آنها صرف نظر مىكنيم، فقط دست به دست شدن آن را به طور فشرده مىآوريم :
1
- پيامبر9 به فرمان پروردگار، به عنوان «خالصه» آن را در دست گرفت. 2
- به فرمان خداوند آن را به عنوان «نحله» به حضرت زهرا تسليم كرد. 3
- در طول حيات پيامبر، حضرت زهرا آن را در تصرّف خود داشت. 4
- پس از ارتحال پيامبر، ابوبكر آن را مصادره كرد. 5
- پس از آن، خليفۀ دوم به مدّت دو سال فدك را تصرّف كرده، به امير مؤمنان بازگرداند. 6
- عثمان آن را مصادره كرد. 7
- معاويه آن را به مروان بخشيد. 8
- عمر بن عبدالعزيز آن را بازگرداند. 9
- پس از او، بار ديگر مصادره شد و سفّاح برگرداند. 10
- باز هم غصب شد و مهدى پس داد. 11
- باز هم مصادره شد و مأمون برگرداند. 12
- همچنين غصب شد و واثق پس داد. 13
- باز هم غصب شد و منتصر برگرداند. 14
- و باز مصادره شد و مهتدى برگرداند. 15
- باز براى چندمين بار مصادره شد و راضى بالله پس داد .64 روى اين بيان، فدك در ايّام خلافت امويان و عباسيان، 10 بار مصادره شد و باز به فرزندان حضرت فاطمه بازگردانده شد.