93(سهمى براى خوردن صاحب قربانى و دو سهم ديگر براى صدقه دادن و هديه كردن) را احتياط واجب مى‌دانند و براى حل مشكل امروزى، لازم مى‌شمارند كه از فقير نيابت در تصرّف ذبيحه گرفته شود.50
يعنى بر اساس فتواى آنان، خوردن و خوراندن از گوشت قربانى واجب مى‌باشد.
حضرات آيات سيد على سيستانى، ناصر مكارم شيرازى و سيد موسى شبيرى زنجانى تنها جدا كردن و دادن سهم فقير را واجب مى‌دانند.51
شهيد مرتضى مطهّرى در يادداشت‌هاى خود نوشته است: [در قربانى بايد] هدف اصلى اطعام و انفاق باشد؛ همان طور كه در ساير كفّارات هست. . . و مصداق وَ اَطْعِمُوا البائِسَ الْفَقيرَ شود.52
شهيد دكتر بهشتى مى‌نويسد: گوسفندى را كه قربانى مى‌كنيد، اگر مى‌دانيد كه زير آوار و خاك مسلخ خواهد رفت، اين را قربانى حساب نكنيد. . . اين اصلاً نمى‌تواند با آيات و روايات مربوط به قربانى جور در بيايد، و اصلاً اين مصداق قربانى نيست.53
آيت الله جوادى آملى اينگونه نقل مى‌كند كه ممكن است يكى از دلايل آن [قربانى] بهره‌مندى گرسنگان و محرومان از گوشت قربانى باشد، اگرچه در اين زمان آنان كه آيات الهى را به اسارت گرفته‌اند، نه خود استفادۀ مطلوب از اين سنّت الهى مى‌كنند و نه به ديگران اجازۀ اداره و بهره‌بردارى صحيح از اين برنامۀ جامع و سودمند را مى‌دهند.54
آيت الله ناصر مكارم شيرازى بر اين باور است كه: لزوم ذبح در محلى است كه مى‌توان گوشت قربانى را به مصرف شرعى رساند.55
در تفسير نمونه آمده است: مسلمانان مجاز نيستند گوشت‌هاى قربانى را در سرزمين منا بر روى زمين بيندازند تا گنديده شود و يا در زير خاك دفن كنند و وجوب قربانى براى حجّاج، دليل بر چنين عملى نمى‌تواند باشد؛ بلكه اگر نيازمندانى در آن روز و در آن سرزمين پيدا نشوند، بايد آن را به مناطق ديگر حمل كنند و به مصرف برسانند.56
تفسير احسن الحديث هم مى‌نويسد: ظهور فَكُلُوا وَ اَطْعِمُوا. . . حاكى است كه خوردن و اطعام گوشت قربانى واجب است.57
فلسفۀ قربانى
چنانكه پيش‌تر گفتيم، ديدگاهى بر اين باور است كه: «قربانى در حج تمتّع براى خوردن و اطعام تشريع نشده، بلكه نفس كشتن آن به قصد يكى از اعمال حج و به عنوان شعائر الهى واجب گرديده است. . . بايد دقت شود كه پاره‌اى از شبهات موجب نشود عظمت، احترام و بهاى اين شعائر الهى ضايع و كم رنگ [شده] و بى ارزش تلقى [شود].58 شبهۀ اسراف و تبذير نيز به قربانى بى‌وجه است؛ زيرا قربانى در آنجا براى اكل و اطعام جعل نشده، تا اگر مصرف نشد، اسراف شود. . . اصل كشتن قربانى است» !59
به عبارت ديگر: «قربانى دائر مدار حكمت آن نيست و حتى تعظيم شعائر الهى در قربانى، بستگى به برآوردن نياز تهى‌دستان ندارد؛ بلكه مسائل و اسرار ديگرى وجود دارد كه ما به پاره‌اى از آن‌ها آگاهى داريم. از جمله: برگزار كردن با شكوه و عظمت مناسك حجّ در روزهاى مشخص و در مكان‌هاى ويژه و سر بريدن و نحر كردن هزاران دام براى رضاى دوست، و گذشتن از مال دنيا در راه او و خودسازى و پالايش درون» !60
در مقابل، ديدگاه ديگرى اين باور را نادرست خوانده و بر آن به ديدۀ ترديد نگريسته است.
شهيد مطهّرى از نخستين كسانى است كه وقتى با مسألۀ وضعيت نابسامان قربانى در منا روبه‌رو مى‌شود، اين پرسش در ذهنش پديد مى‌آيد كه: « آيا قربانى رمز چه كارى است؟ فقط به خاطر كمك به اهل حرم است كه مى‌فرمايد: وَ اَطْعِمُوا البائِسَ الْفَقيرَ، يا وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَر. . . ، ى ا رمز كشتن نفس حيوانى است، يا چيز ديگر؟»61
ذهن نقّاد و پوياى فقهى آن استاد شهيد، او را به يافتن پاسخ و مطالعه و تفكر در اين موضوع نموده و يادداشت وار مى‌نويسد:
«در حج دو مسأله است كه از مشكلات و بلكه به نظر بعضى، از نقاط ضعف حجّ شمرده مى‌شود: قربانى و تعظيم سنگ و غيره.
از نظر اول، اين عمل يك ظلم و آزار است و نمى‌تواند مقرِّب باشد و از قضا اسم قربانى به آن داده‌اند. آيا مى‌توان كسى را شكنجه كرد به قصد قربت؟
ميازار مورى كه دانه كش است
كه جان دارد و جان شيرين خوش است