81اين سفرنامه توسط پرويز اتابكى به فارسى ترجمه شده و در سال 1370 از سوى مؤسسۀ چاپ و نشر آستان قدس رضوى به چاپ رسيده است.
اين سفرنامه، حاوى مطالب و نكات تاريخى و جغرافيايى فراوان است كه در اين‌جا تنها نگاه او به زن گزارش مى‌شود. اين سفرنامه از معدود سفرنامه‌هايى است كه توجه بسيار به حضور زنان دارد و در جايجاى آن، گزارش‌هايى در اين باب ديده مى‌شود.
اكنون برخى از اين موارد را مى‌آوريم:
*آمدن باران در مسجد الحرام
«از آنچه واجب است در بركت زيارت و فضل ديدار (بيت الله الحرام) ثبت و درج شود، اين است كه در روز جمعه نوزدهم جمادى الأولى، برابر نهم سپتامبر، خداوند درياى رحمت خود را موّاج ساخت و چنان كه پيامبر خدا (ص) فرموده است: سرچشمۀ فياض باران سرازير شد و اين (بارندگى) پس از نماز عصر و پيش از شامگاه روز مذكور بود. بارانى نيكو باريدن گرفت و مردم به حِجْر روى آوردند و زير ناودان مبارك (كعبه) ايستادند، پيراهن‌هاى خود را از تن برون كردند و آبى را كه از ناودان فرو مى‌ريخت بر سر و دست و دهان خويش افشاندند و نوشاندند و پيرامون آن محل به انبوهى گردآمدند و ازدحام كردند و غريو و غلغله‌اى بزرگ برآوردند. هر كس ميخواست و مى‌كوشيد از آن رحمت الهى به پيكر خود سهم و نصيبى رساند، بانگ دعاى ايشان بر آسمان بلند بود و اشك سيل آساى اهل خشوع و زارى آنان سرازير بود و جز بانگ استغاثه دعا و شيون گريه به گوش نمى‌رسيد. زنان بيرون از سنگچينِ حِجْر ايستاده و با ديدگانى اشكبار و دل‌هايى زار و بيقرار آرزو مى‌كردند كه بدان جايگاه در توانند آمد، بعضى از حاجيانِ نايب الزّيارۀ مهربان، جامۀ خود را بدان آب مبارك تر مى‌كردند و نزد زنان مى‌آمدند و آن جامه را بر دست بعضى از زنان ميافشردند، ايشان آن را مى‌نوشيدند و بر رخساره و تن خويش ميفشاندند.»12
*ورود زنان به درون كعبه
ابن جبير گويد: «درِ كعبه (و بيت الله العظيم) به روزهاى دوشنبه و آدينه گشوده مى‌شود جز در ماه رجب كه هر روز باز مى‌شود»13 در اين روزها فقط مردان به درون كعبه مى‌روند. در روز بيست و نهم رجب رفتن به درون كعبه اختصاص به زنان دارد. وى گزارش آن را چنين ميآورد:
«روز بيست و نهم اين ماه (رجب) ؛ يعنى روز پنج شنبه (زيارت درون) خانۀ كعبه تنها به زنان اختصاص داده شد و آنان از هر كران درآمدند و از چند روز پيش همچون آمادگى و گردهمايى براى ديدار (ديگر) زيارتگاه‌هاى مكرم، بدين مناسبت خود را آماده كرده و جشن گرفته بودند و زنى در مكه نماند مگر آن‌كه آن روز در بيتالحرام شرف حضور و عزّ التزام يافت. چون كليدداران و پردهداران كعبه براى گشودن در آن خانۀ كريم به عادت قديم (به درون كعبه رفتند) در خروج از كعبه شتاب كردند (و از زمان توقف معهود خويش به ديگر روزها كاستند) و راه را براى ورود زنان گشودند. مردم نيز به‌خاطر آن‌ها از طوافگاه و حيطۀ حِِجر (اسماعيل) دور شدند و پيرامون آن خانۀ مبارك، يك تن از مردان باقى نماند. زنان شتابان از پلكان به آستان كعبه بالا رفتند؛ چنان‌كه پردهداران هنگام به زير آمدن از آن گرامى خانه، نمى‌توانستند از ميان آنان راهى به بيرون يابند. زنان زنجيروار به يكديگر پيوستند و چنان يكديگر را مى‌فشردند (كه به يك لغزش پاى) شيون كنان و تكبير و تهليل گويان بر روى هم فرو غلتيدند. ازدحام ايشان به ازدحام قبايل سرويمنى هنگام درنگ آنان در مكه و بالا رفتن آنان (بر آستان كعبه) به روز (اعلام خبر) فتح بيت‌المقدس ميمانست و حالِ اينان همان حال بود (و همان غوغا و قيل و قال) انبوه زنان، نيمۀ اول روز را به همين وضع ادامه دادند و در طوافگاه و حِجر، داد دل گرفتند و از بوسيدن حجر الأسود و دست سودن بر اركان (كعبه) شفاى جان جُستند. اين روز نزد آنان بس بزرگ و نامدار و درخشان و با اعتبار بود. خداوند آنان را مستفيد فرمايد و عبادت خالصانۀ ايشان را عبادتى محض ذات كريم خود محسوب دارد.
بارى به سبب وجود انبوه مردان (كه همواره كعبه را انباشته‌اند) اين زنان بينوا و مغبون‌اند؛ زيرا خانۀ گرامى كعبه را مى‌بينند و در آن پناه گرفتن نمى‌توانند. حجرالأسود مبارك را مينگرند و بر بوسيدن آن حسرت مى‌برند (و خون دل ميخورند) و بهرۀ آنان از اين فيض، تنها ديدن است و آه به افسوس دميدن و در عالم خيال پر كشيدن و آنان را جز طوافى از دور بهره‌اى منظور نيست. ايشان سال به سال به انتظار اين روز و بروز اين حال، چنان مانند كه چشم به راه شريف‌ترين و گرامى‌ترين عيدها دارند و در آماده شدن براى بزرگداشت و فراهم آوردن وسايل اين عيد زياده‌روى‌هاى بسيار و تكلّف‌هاى بى‌شمار كنند. خداوند به فضل و كرم خود، بدين حسن نيت و اعتقاد، ايشان را جزاى خير دهاد!»14
* حضور بيشمار زنان ايرانى در مكه
«اميرالحاج عراقى با جمعى رسيده بود كه پيشتر هرگز بدين حد نرسيده بود. همراه او اميران ايرانى خراسانى و بانوان شايستۀ ممتازى بودند كه خاتون ناميده مى‌شوند و جمع آنان را خواتين گويند و نيز بانوان بسيار از اميرزادگان و ديگر ايرانيان به قدرى آمده بودند كه به شمار در نميگنجيد.»15