39
وضعيت شيعه در مدينه
مقدمه
به نظر مى رسد از زمان مرحوم آيت الله سيد ابوالحسن اصفهانى، نمايندهاى براى شيعيان مدينه اعزام مىشده است. نخستين نماينده، مرحوم آيت الله سيد محمد تقى آل احمد طالقانى بوده است. وى در سال 1330 به تعبير برادرش شمس آل احمد «به مرگ مشكوكى در مدينه كشته شد. آن برادر، روحانى بود و نمايندۀ آيات عظام اصفهانى و بروجردى در مدينه و مدينه كانون وهابىها» (از چشم برادر: 123) پس از وى، مرحوم جناب حجت الاسلام و المسلمين شيخ عبدالحسين فقيهى رشتى، گويا در ايام حج اعزام مىشده است. اينكه از چه زمانى تا چه زمانى بوده آگاه نيستيم. هرچه هست بعدها شايد از حوالى سال 43 يا اندكى بعد، مرحوم سيد احمد لواسانى به مدينه رفته و در آنجا مقيم شدند و به امور شيعيان رسيدگى مىكردند. دو نامه از ايشان در بارۀ ساختن حسينيه شيعيان در مجموعه اسنادى است كه از سوى بيت مرحوم آيتالله ميلانى در كتاب علم و جهاد منتشر شده است.
گويا پس از فوت مرحوم لواسانى، آقا زادۀ ايشان با نام سيد محمد لواسانى در مدينۀ منوره باقى ماندند كه تاكنون هستند. آقازادۀ يگر ايشان، آقاى محمد على لواسانى در وزارت خارجه هستند و زمانى سفير ايران در تانزانيا بودند. على الاصول بايد اسناد ديگرى نيز در اين زمينه در بيت ايشان مانده باشد.
اما مرحوم عبدالحسين رشتى قمى از علما و مدرسين حوزۀ علميۀ قم و فردى شناخته شده بوده است. به نوشتۀ رازى: وى در سال 1321 ق. در نجف اشرف متولد و پس از بلوغ و رشد، مقدمات را خدمت مرحوم ميرزا مجيد گنجهاى خوانده و سطوح را نزد مرحوم آقا شيخ حسين رشتى و شيخ محمدعلى كاظمينى و سيد على كازرونى و شيخ على مازندرانى و دروس فقه و اصول استدلالى را از مرحوم ميرزا على ايروانى و آيت الله حاج شيخ محمد حسين اصفهانى و آيت الله نائينى و مرحوم والد ماجد استفاده نموده و در سال 1350 به قم مهاجرت و در درس آيت الله حائرى حاضرگرديده و بعد از آن مرحوم، 18 سال از دروس و بحث آيت الله العظمى بروجردى استفاده كرده و چند سالى از طرف معظم له در فصل حج به مكه و مدينه، براى رسيدگى به امور شرعى حجاج ايرانى مسافرت نمود و تاكنون همه ساله اين توفيق را داشته و دارد و در حوزۀ علميه براى عدهاى از فضلا تدريس فقه و اصول مىنمايد. داراى تصنيفات چندى است چون شرح كفايه و شرح بر مكاسب (گنجينۀ دانشمندان: 2/222 - 223) .
اعتبار وى در حوزه، چندان بوده است كه نامش ضمن اسامى افرادى آمده است كه به همراه حاج آقا مرتضى حائرى، سيد احمد زنجانى، امام خمينى و عدهاى ديگر طرحى براى اصلاح حوزه تقديم آيت الله بروجردى كردهاند. از قضا كسى كه طرح را خدمت آيت الله برده، مرحوم فقيهى رشتى بوده است. (مصاحبه مرحوم سلطانى با مجلۀ حوزه، ش 43 - 44) .
به نظر مى رسد پس از درگذشت مرحوم سيد محمد تقى آل احمد طالقانى، آقاى فقيهى رشتى هرسال به عنوان نمايندۀ آيت الله بروجردى به حج مىرفته و مدتى در حرمين باقى ميمانده است.
آنچه از گزارش حاضر، كه به احتمال در سال 1340 تهيه شده، بر مىآيد اين است كه وى پيش از آن هم مكرر به حج مشرف شده و شناخت نسبتاً خوبى از وضعيت شيعيان مدينه داشته است.
وى در سالهاى بعد از فوت آيت الله بروجردى نيز همچنان در مدينه به كار حجاج رسيدگى مىكرده است. اينكه اين زمان نمايندۀ كدام يك از مراجع بوده، آگاه نيستم. تدريس وى در قم ادامه داشته و گويا از طرف آيت الله گلپايگانى براى مدتى (ميان سالهاى 47 تا 50) از ممتحنين حوزه بوده است.
اما نشريۀ جهان دانش كه به صورت سالنامه منتشر مىشده و دست كم سه شماره از آن منتشر گرديده، تحت نظر سه نفر بوده است: عباس و محمد شيخ الرئيس و محمد حسن صالحى كرمانى. اين نشريه از حوزه علميه كرمان انتشار مىيافته و در شمارۀ سوم نشريه، كه مقالۀ حاضر در صص 191 - 182 منتشر شده، از آقاى فقيهى به عنوان مؤلف ياد كرده و زير آن نوشته شده است:
«رهبر شيعيان عربستان سعودى. از دوست ارجمند جناب حجت الاسلام و المسلمين قائم مقامى كه طى تماس تلفنى از مركز اسلامى هامبورگ بنده را مورد لطف قرار داده و به اين مقاله رهنمون شدند، سپاسگزارى مى كنم.»