49دارد; لذا كعبه موصوف به «بيت الحرام» شده است، چون محور فعاليت همگانى واقع مى‌گردد.

از سوى ديگر، همان‌طور كه هدف از ارسال رسل و انزال كتب، «قيام مردم به قسط» ¹مى‌باشد، بهترين وسيله تحقّق اين هدف، مراسم باشكوه حج است و اين يكى ديگر از منافع اجتماعى حج مى‌باشد.

خلاصه اين‌كه، قوام جامعه بشرى، اقامه عدل و قسط در ميان مردم و اصلاح امور دينى و دنيوى به انجام حج است و اين، در گرو برگزارى صحيح حج مى‌باشد و نقطه مقابل آن، از هم پاشيدن جامعه‌هاى بشرى و رواج ظلم و فساد امور دينى و دنيوى است كه در گرو تعطيلى حج مى‌باشد. از اين رو، مولى على (ع) در اين باره فرمود: «حج خانه خدا را ترك نكنيد كه هلاك و نابود مى‌شويد.» ²در حقيقت بقاى اصل دين و در نتيجه بقاى متديّنين، بستگى به بقاى كعبه دارد. «تا كعبه پابرجاست دين و مكتب هم پابرجاست.» ³الف) منافع و آثار اجتماعى حج

از آنجا كه حج مركز اجتماع و اتّحاد مسلمانان است، منافع و آثار اجتماعى فراوانى را به همراه دارد، كه در ذيل به بعضى از آن‌ها اشاره مى‌گردد:

* يكى از بارزترين منافع اين اجتماع عظيم، ايجاد تفاهم، تحكيم برادرى و رفع اختلافات دينى ميان طبقات مسلمانان است. اگر از بررسى آيات و روايات ⁴به دست مى‌آيد كه اسلام، دين اتّحاد و يك‌دستى است. بهترين و مناسب‌ترين زمان و مكان، براى تحقّق اين هدف، موسم حج است. اگر به نماز جماعت سفارش و تأكيد شده كه اهالى هر محل، به كمك يكديگر، امور زندگى جمعى خويش را اراده نمايند و اگر نماز جمعه مقرّر شده تا مردم شهرها گِرد هم آيند و در پرتو اجتماع و اتّحاد، امور خود را حل كنند، حج هم در هر سال، در زمان و مكانى خاص واجب شده تا مسلمانان از نقاط مختلف عالَم پيرامون خانه خدا جمع شوند و دست اتّحاد و