30كند. از اين رو، بسيارى از مفسران; از شيعه و سنى، حمل بر اطلاق كرده و گفتهاند: مراد از منافع، منافع دينى و دنيايى است. 1همچنانكه وقتى از امام صادق (ع) پرسيدند مراد از «منافع» ، منافع دنيوى است يا اخروى، حضرت فرمود: «هر دو را در بر مىگيرد» ; «. . . مَنَافِعَ الدُّنْيَا أَوْ مَنَافِعَ الاْخِرَةِ؟ فَقَالَ: الْكُلَّ» . 2
از همين رو است كه شيخ محمود شلتوت، رييس الازهر مصر (در سالها پيش از اين) ، در تفسير جمله لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ گفت:
«منافعى كه حج وسيله شهود و تحليل آن بوده و به صورت نخستين فلسفه حج مطرح شده است، مفهوم گسترده و جامعى دارد، كه هرگز در نوع يا خصوصيتى خلاصه نمىشود. بلكه اين جمله با عموميت و شمولى كه دارد، همه منافع فردى و اجتماعى را در بر مىگيرد. با توجه به موقعيت ويژهاى كه حج در اسلام دارد و اهدافى كه براى فرد و جامعه در آن در نظر گرفته شده، شايسته است كه مردان دانش و شخصيتهاى علمى و فرهنگى و مسؤولان سياسى و ادارى و آگاهان مسائل اقتصادى و مالى و معلمان شرع و دين و مردان نبرد و جهاد، به آن توجه خاص داشته باشند. . . .» 3شاهد محكم ديگر، تمسك حضرت امام رضا (ع) به جمله
لَّيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ است كه منافعى را براى حج مىشمارد; از جمله آنها است:
* برطرف كردن احتياجات و مشكلات مسلمانان جهان، كه در اين باره فرمود:
«از اسرار حج، بررسى گرفتارىهاى مسلمانان جهان و برطرف كردن مشكلات آنان است و به همين منظور در قرآن آمده است كه مردم به حج بيايند تا شاهد منافع بزرگ حج باشند.» 4اينجا است كه حضرت ابراهيم (ع) از سوى خداوند مأموريت يافت نداى عمومى براى اقامه حج سر دهد تا مؤمنان، از راه دور و نزديك، در زمان خاص و مكان معيّن، گرد هم جمع شوند و منافع سرشار و عظيم حج را كه نصيب آنها مىشود، شاهد باشند و در عمل، از اين همانديشى عظيم بياموزند كه چگونه مىتوان از نيروهاى پراكنده، قدرت واحدى ساخت و در سايه آن، چه مشكلاتى را مىتوان