24نخستين بار حج به جا مىآورد، واجب است، امّا براى كسى كه پيشتر حج بهجا آورده، واجب نيست؟ حضرت فرمود:
«. . . زيرا با انجام اين عمل، حاجى به جمع ايمنى يافتگان وارد مىشود، مگر نشنيدهاى كه خداوند - عزّوجلّ - مىفرمايد: لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنينَ. . . 1. 2
بنابر اين، كسىكه براى نخستين بار حج مىگزارد، سر خود را مىتراشد تا ورود خود به جمع آنان را اعلام كند و اگر بار ديگر حج به جا آورد، تقصير مىكند تا پيوند خود را مورد تأكيد قرار دهد. علاوه بر اين، مفاهيم ديگرى چون پاكيزه شدن و تطهير را نيز در اين عمل بزرگ عبادى مشاهده مىكنيم.
بدين ترتيب، دريافتيم كه اعمال و مناسك حج، به گونهاى ترتيب يافتهاند كه با روند رسيدن به آن هدفِ انسانىِ مهم، هماهنگى داشته باشند.
پىنوشتها: