23شخصى پنداشته، آن را فاقد ابعاد اجتماعى و سياسى مىشمارند؟ !
ز) قربانى
قربانى كردن نيز به نوبۀ خود، معانى و مفاهيم قابل توجهى؛ مانند فداكارى و از خودگذشتگى در راه خدا را با خود به همراه دارد؛ از يك سو، ايمان به خداوند و پايبندى به شريعت را در جان انسان تثبيت مىكند. از سوى ديگر، آثار اين عمل، ايجاد حسّ همدردى و رسيدگى به فقرا؛ به ويژه در روزگار تنگى و دشوارى و به تعبير قرآن كريم فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ 1ايجاد مى كند. بدين ترتيب، با فراگير شدن روحيۀ ايثار و بخشش، گرسنگى تهيدستان نيازمند برطرف مىگردد و اگر اين معنا در سطح جامعۀ اسلامى گسترش يابد، تمامى مسلمانان در ابعاد اقتصادى و ديگر ابعاد، با يكديگر شراكت مىكنند و اگر گرسنۀ نيازمندى در جامعه باشد، همه در برابر او احساس مسؤوليت خواهند داشت.
آيا تاكنون از خود پرسيدهايم كه چه تعداد انسان گرسنه در مناطق فقيرنشين جهان؛ چون هند، پاكستان، فيليپين و. . . زندگى مىكنند؟ چگونه ممكن است كه با وجود اين حقيقتِ دردناك و با توجه به اين عمل الهام بخش، در مناسك حج، ثروتمندان مسلمان از زندگى خود احساس لذّت كنند؟
ح) حلق و تقصير
اين عمل نيز داراى معانى قابل توجهى است و نيز معارفى را در خود نهفته دارد و نشانۀ ورود حجگزاران به خاندان مسلمان و متّحد ابراهيم (ع) است و موجب مىشود كه آنان خود را در مراحل مختلف تاريخ اسلام، با كسانى كه در فتح مكه و پديد آوردن آن واقعۀ مهم شركت داشتند، همراه ببينند.
از حضرت امام صادق (ع) پرسيدند: چرا تراشيدن سر (حلق) براى كسى كه