102احرام - انجام مىشود و صحيح است; مثل مواردى كه پس از تقصير عمره تمتّع معلوم شود طواف و نماز آن به جهتى باطل بوده است كه در اين صورت، براى اعاده طواف و نماز آن پوشيدن لباس احرام لازم نيست و احرام با لباس معمولى كافى است. 1نيز در صورتى كه كسى به نيابت از ديگرى طواف عمره تمتّع يا طواف عمره مفرده انجام دهد، پوشيدن جامه احرام لازم نيست. 2همچنين در فرضى كه محرم - جهلا يا عمداً - حولههاى احرام را كنار بگذارد و با لباس دوخته طواف و سعى انجام دهد، عملش صحيح است. 3آية الله خويى (رحمة الله) نيز فرمودهاند:
- «بر مستطيع لازم نيست كه حتماً از مال خود به حج برود، پس هرگاه به گدايى يا با مال ديگرى حج كند، كافى است. بلى، اگر جامههاى احرام يا پول قربانىاش غصبى باشد، كافى نخواهد بود.» 4- «هرگاه جامههاى احرام يا پول قربانىاش از مالى باشد كه حق به او تعلّق گرفته، حجّش صحيح نخواهد بود.» 5اشكال فوق بر اين سخن نيز وارد است; يعنى علاوه بر جامه احرام و پول قربانى «لباسى كه با آن طواف مىكند» نيز بايد حلال باشد و متعلّق حق ديگرى نباشد.
ممكن است در پاسخ اين اشكال گفته شود: اينجا درصدد بيان چيزى بودهاند كه ويژه حج است و آن، قربانى و لباس احرام است و معلوم است كه ساير لباسها بايد مباح باشد، ولى اوّلا، اين پاسخ; از سؤال و جواب آغاز اين بحث، رفع اشكال نمىكند و ثانياً، اين جهت، چندان واضح نيست كه مراجعه كنندگان به مناسك بفهمند، بلكه اين دقّت نظر، ويژه خواصّ اهل فن است و رساله و مناسك، سزاوار است به گونهاى باشدكه مراجعه كننده به سهولت، مقصود را دريابد.
هشتم: محرمات احرام
در بيان محرّمات احرام و تعداد آنها در بسيارى از مناسك حج، نوعى تداخل و عدم ضبط دقيق ديده مىشود; مثلا حضرت امام خمينى (قدس سره) دومين عمل محرّم از