89
قاضى قزوينى مكه و مؤذنان كازرونى حرم الهى
حرمين به جز آن كه مردمانش از سادات و جز آن، صاحب شهر خويش بودند، از خارجيان غالباً در اختيار مصرى‌ها و شامى‌ها بوده است. اما به خصوص از دورۀ پس از مغولان، شمار زيادى از ايرانيان به سمت غرب كوچ كرده و گاه در حرمين هم اقامت مى‌كردند. بنابراين شگفت نيست كه بدانيم در سال 731 قاضى القضات مكه، شخصى به نام جلال الدين محمد قزوينى بوده است (1/399) . توجه داريم كه بعدها در دهۀ پايانى قرن دهم هجرى، ميرمخدوم شريفى قزوينى شافعى حنفى شده هم، كه از ايران گريخت، در مكه قاضى شد. عمر نويسندۀ اين كتاب به آن دوره نرسيده تا خبر آن را گزارش كند.
اما اگر قاضى ايرانى در مكه اندك است، مؤذن كازرونى در مكه متعدد بوده است. در اين كتاب دست كم به يك مؤذن، كه از قضا بدشانس هم بوده، اشاره شده است. وى على بن محمد بن عبدالسلام كازرونى بود كه در سال 695 در مئذنۀ باب على مشغول اذان گفتن بود كه صاعقه آمد و او تلف شد (1/384) . اما كازرونى يا كازرينى بودن مؤذنان مكه يك سنت بود و اطلاعات فراوانى در بارۀ بيش از سيزده تن آنان را مى‌توان در العقد الثمين (2/69، 121، 156، 3/81، 103، 4/362، 5/212، 213، 431، 488، 6/203، 233) .
مشاهده كرد.
آغاز حج ايرانيان به صورت مستقل
سلطنت ايلخانى پس از مرگ ابوسعيد، در سال 736 رو به زوال رفت و يكى دو دهه بعد، ديگر اثرى از آن نماند. به‌جاى آن ملوك الطوايفى ايران و عراق را گرفت.
مرگ ابوسعيد سبب شد تا در سال 736، كسى از عراق به حج نرود و اين تعطيلى براى يازده سال ادامه يابد، اما پس از آن، در سال 748 شمار زيادى از اهل عراق به حج رفتند (1/405) .
آنچه در ارتباط با حج ايرانيان قابل توجه است اين‌كه با آشفتگى اوضاع سياسى عراق و ايران و ملوك الطوايفى شدن مناطق مختلف و نابود شدن تمركز سياسى، كاروان عراق نتوانست با موقعيت خوبى در حج ظاهر شود. شايد يكى از پيامدهاى اين مسأله آن بود كه حجاج ايران ارتباطشان با عراق عرب قطع شد و خود به‌طور مستقل و از راه‌هاى تازه‌اى كه پيش از آن هم مردمان بخش‌هاى جنوبى ايران از آن مسيرها به حج