84ترتيب يك‌صد هزار نفر را براى دفاع از بغداد آماده كردند (1/373) . هفت سال حج تعطيل بود تا آن كه در سال 640 كاروان حج عراق به حرمين عزيمت كرد اما باز تعطيل شد و مجدداً 9 يا 10 سال بعد؛ يعنى در سال 650 تعدادى از بغداد به حج عزيمت كردند (1/374) .
بغداد در سال 656 توسط مغولان فتح شد و زان پس، دولت ايلخانى جايگزين خلافت عباسى شد. طبعاً در دولت ايلخانى هم مى‌بايست مقدمات حج آماده مى‌شد و اين به رغم آن بود كه هلاكوخان مسلمان نبود. تحوّلى كه از اين پس رخ داد اين بود كه صورت عربى عراق باز هم تضعيف شده و بيش از پيش رنگ عجمى به خود گرفت.
نخستين حج عراقيان پس از حملۀ مغولان در سال 666؛ يعنى ده سال پس از فتح بغداد بود (1/378) . شمار حاجيان عراقى، سال به‌سال، رو به تزايد مى‌گذاشت.
در سال 705 شمار حجاج از نقاط مختلف؛ از جمله عراق عجم بسيار بالا بود (1/388) .
در بارۀ حج اين دوره، در مقاله‌اى تحت عنوان «حكم فتح راه حجاز» (فصلنامۀ ميقات حج، ش 15) توضيحاتى آورده‌ايم.
با درگذشت ابو نُمى اوّل (م701) و بالا گرفتن اختلافات ميان فرزندان وى، پاى دولت ايلخانى هم به حوادث مكه باز شد.
سلطان محمد خدابنده و فرزندش ابوسعيد به دفاع از حميضه، فرزند ابو نمى در مقابل ساير برادران پرداختند. به دنبال آن، در سال‌هاى 716 - 717 شمار زيادى از مغولان راهى مكه شدند. در منابع موجود، چنين تصوير شده است كه روافض هم از اين فرصت استفاده كرده، گويى بر آن شدند تا به نبش قبر شيخين بپردازند، اما كارى از پيش نبردند (1/390) . به نظر مى‌رسد اينها توهّماتى است كه برخى از مورّخان مكى داشته‌اند. قاشانى از معاصران الجايتو ذيل حوادث سال 716 مى‌نويسد: و به همين تاريخ و شهور اين سال، حميضا پسر رييس مكه، برادر خود را كه مربوث و مرباى سلطان ناصر مصر بود، بكشت و به ديار عجم، به خدمت سلطان محمد الجايتو مبادرت نمود و به اجلاس خود به جاى برادر، از حضرت همايون مدد و مساعدت طلبيد. سلطان از خواص و مقربان خود، حاجى دلقندى را با يك هزار سوار جان سپار به استمداد و استنجاد او نامزد كرد، به دفع ديگران تا او را در مكه بر تخت مملكت قرار و آرام دهند. و بصره به او داد تا مال بصره بستاند و به سبيل راه حج كند و چهارپايان بسيار وجه سبيل راه كند (تاريخ