123زيرساخت‌ها مربوط مى‌شود. مشكلات زيرساختى، به‌طور عمده عبارت‌اند از اسكان زائران، حمل و نقل آن‌ها، تهيۀ خوار و بار، فاضلاب و دفع زباله. مشكلات فنى هم كه در انجام مراسم پيش مى‌آيد. آن‌ها نيز به‌طور عمده عبارت‌اند از تراكمى كه در مسير حركت زائران پيش مى‌آيد، كه آن هم ناشى از انبوه جمعيت زياد، جاده‌هاى نامناسب و موانع است كه در اثر وجود ماشين‌ها و دست و پاگير شدن آن‌ها در ميان جمعيت پديد مى‌آيد. البته تحقيقات اخير، كه روى حركت دسته جمعى مردم انجام شده، شايد راه حل‌هايى براى رفع اين مشكلات بيابد اما وسعت بى‌سابقۀ چنين جمعيتى در مكه و مشكلات فراوان مربوط به آن، لزوم پى‌ريزى مبناى جديدى در اين باره را ايجاب مى‌كند.
با توجه به مشكلات زيرساختى حمل و نقل زائران، از محل اسكان خود تا محل انجام شعائر و آيين‌هاى مربوط، لازم است تكنيك و مذهب دست به دست هم دهند و راهى مناسب براى رفع اين مشكلات بيابند؛ چرا كه يك راه حل صرفاً ذهنى و نظرى در اين بين راهگشا نخواهد بود.
براى ديگر مشكلات، مى‌توان راه حل‌هايى را در بخش‌هايى چون صنعت توريست، ابر شهرها و شايد بخش‌هاى نظامى يافت. استفادۀ بسيار كوتاه مدت از امكانات موجود، شرايط را بسيار منحصر به فرد مى‌كند.
همچنين فقدان ارتباط مناسب ميانِ فن‌آورى، مذهب و سازمان‌هاى دست اندركار، منجر به ايجاد شرايط نامناسب در ميان زائران، جهت انجام آيين‌هاى دينى شده است. ضمن آن‌كه به نظر نمى‌رسد متخصصان امور فنى، آشنايى چندانى با مسائل مذهبى داشته و يا از سوى ديگر نظريه پردازان مذهبى تلاشى را جهت آگاهى از مسائل فنى مربوط انجام داده باشند. لذا مسألۀ حج، مانند بسيارى از مسائل ديگر، تحت تأثير توسعه‌هاى جديد قرار گرفته و در معرض تهديد مى‌باشند.
شهرهاى چادرى مكه
بزرگترين و توسعه يافته‌ترين شهرهاى چادرىِ جهان در مكه واقع است كه همه ساله جهت اسكان صدها هزار حاجى برپا مى‌شود. اين مراسم شامل حركت جمعى بزرگِ 5 روزه مشتمل بر طواف و سعى صفا و مروه، حركت زائران به عرفات و وقوف در آن و حركت از