108حاجيانى كه از ايران مىآمدند، همگى سفر حج خود را با زيارت نجف و كربلا همزمان انجام مىدادند.
خاتون آبادى، تعداد مسافرانى را كه از راه عتبات به حج رفته بودند، ذكر مىكند:
در سال 1115ه. ميرزا محمد حكيم باشى، ميرزا محمد وزير تقى و جمعى اكثر از اعاظم به زيارت عتبات عاليات رفتند و پسرهاى، اعتمادالدوله سه نفر و ميرزا حسن صاحب رقم زوار و حجاج قريب به ده هزار نفر رفتند. ميرزا ابوالحسن مستوفى الممالك نيز در اين سال رفت. در اين سال فاضل مدقق، صاحب فطرت عاليه شيخ محمد جعفر كمره، شيخ الاسلام اصفهان سفر نمود. با اتفاق محمود آقا رفتند. در كرمانشاه بيمار شد و در امام موسى چاق شد و باز در آنجا نكس كرده به كربلا رفت و از آنجا متوجه نجف اشرف شد و در دو فرسخى نجف اشرف به رحمت خدا رفت.
باتوجه به نزديكى جغرافيايى، زائران زيادى از ايرانىها به عتبات در عراق مىرفتند. طبعا تعداد حجاج ايرانى به نسبت زائران نجف و كربلا اندك بود.
براى همين در اسناد عثمانى هم بسيار بيشتر از زائران اين دو شهر در مقايسه با حجاج سخن به ميان آمده است. كسانى كه به حج مىرفتند طبعا عتبات را هم زيارت مىكردند و هر اندازه عثمانىها تلاش كردند تا در سفر حج مانع از زيارت شهرهاى نجف و كربلا از طرف حجاج ايرانى شوند، ليكن موفقيتى در اين باره كسب نكردند.
در حكمى به تاريخ 976، خطاب به بيگلربيگى شام چنين آمده است:
بعضى از افراد طايفۀ عجم با وجود آنكه از راه شام به حج رفته بودند، در بازگشت به قافلۀ مدينه ملحق شده و به مدينه رفتهاند. از آنجا نيز با گرفتن راهنما از راهى ممنوع - كه بايد همان راه جبل باشد - به بغداد عزيمت نمودهاند. در اين خصوص دقت فراوان مبذول گشته، به كسى از طايفه عجم اجازۀ سفر از راه مذكور داده نشده، در مورد استفاده و يا عدم استفادۀ طايفۀ عجم از راه مزبور تحقيق به عمل آيد.»
81ilsa (/079R11/) ,089/7172. s,7/2. MD
مادر شاه اسماعيل دوم در سال 984 به سفر حج رفته و به احتمال زياد قبل از رفتن