76نداشته باشد وگرنه استطاعت محقّق نخواهد شد؛ مثلاً بدهكار در مقابل مطالبۀ طلبكار، بدهكار حقوق واجب (زكات) ، نيازمند خانه، مسكن، ازدواج، يا ديگر ضروريات زندگى براى خود يا افراد واجب النفقه - در صورتى كه رفتن به حج حيثيت اجتماعى او را لكهدار خواهد كرد - مستطيع نخواهد بود. 1امام خمينى (ره) در پاسخ به اينكه، آيا حج مقدّم است يا ازدواج؟ مىنويسد:
اگر نياز به ازدواج دارند، در صورتى مستطيع هستند كه علاوه بر مصارف حج، مخارج ازدواج را هم داشته باشند. 2استطاعت در موقعيت كنونى
امروزه با توجه به وضعيت سياسى، اقتصادى و اجتماعى پيشآمده، مفهوم استطاعت، ديگر در همان مفهوم سى - چهل سال پيش باقى نمانده است. در گذشته، زمان استطاعت را از روزهايى كه كاروانها آمادۀ ثبتنام مىشدند بهحساب مىآوردند و هركس متناسب با وضعيتى كه در آن روزها داشت استطاعت مالى و بدنى خود را مىسنجيد و تشخيص مىداد؛ امّا از دو - سه دهۀ گذشته، افزايش جمعيت كشورهاى اسلامى، فزونىِ داوطلبان حج، محدوديتهاى اسكان در مدينه و مكه، محدوديتهاى پروازى، ارزى، امنيتى و. . .
دست بهدست هم داده و حالتى را پديد آورده است كه درخواست كنندگان بايد در يك فرصت معيّنى ثبتنام كنند و سپس مدتى را در انتظار باشند تا قرعهكشى، زمان سفر آنان به حج را معلوم كند. چهبسا كه پنج - شش سالى زمان انتظار به درازا بكشد، كه چنين هم شده است!
ازاينرو، در فرصت اعلان شده براى ثبتنام، كسانى كه خود را از لحاظ مالى در آن روز مستطيع مىشناسند و يا احتمال مىدهند كه تا اعلام اسامى آنان مستطيع خواهند شد، با قرض كردن و فروش زيورآلات همسر و غيره نسبت به ثبتنام اقدام مىنمايند، تا چه پيش آيد!
روشن است كه در فقه، مقدّمۀ واجب، واجب است و ثبتنام اوليه، امروز يكى از مقدمات حج بهشمار مىرود. بنابراين، كسى كه در زمان اعلام ثبتنام، استطاعت لازم را داشته باشد، ثبتنام بر وى واجب خواهد بود. اگر پس از اعلام نتايج قرعهكشى، نوبتش در همان سال اول قرار گرفت و تا زمان ثبتنام كاروانها شرايط استطاعت برايش باقى بود، حج بر او استقرار يافته و واجب مىباشد؛ امّا اگر نوبتش در سالهاى