60
7. علت و ملاك احكام
يكى از جلوههاى اسرار احكام و مناسك حج آن است كه بتوانيم با دليل قطعى از قرآن، سنت يا برهان عقلى، ملاك و مناط حكم را بهدست آوريم.
البته بهدست آوردن ملاك قطعى و علت تامّۀ تشريع احكام الهى، كارى بس دشوار است و ما در مورد احكام حج، مثال قطعى نيافتيم.
ولى در برخى احاديث تعبير «علت حج» آمده است:
مثال: در حديثى از امام رضا عليه السلام حكايت شده كه: «اگر كسى بگويد چرا به حج دستور داده شد؟ گفته مىشود: بهعلت ميهمان خدا شدن، زيادهطلبى (در امور معنوى) و خروج از گناهان. . .» 1ياد آورى: شايد مقصود از واژۀ «علت» در اينگونه احاديث، علت تامۀ احكام نباشد، بلكه همان فلسفه و حكمت، مقصود باشد.
منابع استنباط و استخراج اسرار حج
1. قرآن
در قرآن كريم حدود 30 آيه در مورد احكام، تاريخ و اسرار حج بيان شده كه يكى از منابع معتبر براى استنباط و استخراج اسرار حج است. اين آيات گاهى دربردارندۀ حكمت، اهداف، فوايد، بطن، پيام و آموزههاى مناسك حج است؛ همانطور كه مثالهاى آن گذشت.
يادآورى: استفاده از قرآن كريم در اين موارد، پيشنيازها و پيشفرضهايى دارد كه در مبانى تفسير و شرايط مفسر و قواعد و روشهاى تفسير بيان شده است، 2كه از جملۀ آنها دلالت صحيح متن بهصورت دلالت مطابقى يا تضمنى يا التزامى است.
2. سنت
سنت پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و اهلبيت عليهم السلام دربردارندۀ بسيارى از اسرار حج است كه برخى بهصورت سنت عملى و برخى سنت لفظى، در ضمن احاديث حكايت شده است. همانطور كه مثالهاى آنها گذشت.