179ناجيان، همّت، صياد شيرازى، بهشتى، رجايى، باهنر، ملاآقايى، زين‌الدين و. . . از جمله شهيدانى هستند كه همواره در خاطرم هستند.
يكشنبه 5/11/82
برنامه معمول زيارت بود.
دوشنبه 6/11/82
امشب بر آن شدم تا مقدارى كه امكان دارد، تصويرى از ديدنى‌هاى مسجدالحرام را بر روى گاغذ بياورم. اگرچه به هنگام اقامۀ نماز جماعت در طبقات دوم و سوم جايى براى نشستن نيست. اما اكنون كه دو ساعت و نيم از بامداد گذشته، اين دو طبقه خالى از زائران است. معدودى از زائران در حال طواف در طبقه دوم هستند. همچنين عده‌اى با ويلچر آمده و در طبقۀ دوم در حال طواف‌اند. عده‌اى خوابيده‌اند. به نظر برخى از اهل سنت خواب كوتاه، آن هم در صورتى كه به پهلو بخوابند مبطل وضو نيست! اما گروه زيادى به‌گونه‌اى خوابيده‌اند كه گويى سال‌هاست در خوابند. حاجيان كشورهاى مختلف در طبقه همكف چون پروانه پيرامون كعبه مى‌چرخند.
اكنون كه سه ساعت از بامداد گذشته، حجر اسماعيل خالى است و هيچ‌كس در آن نيست. شرطه‌ها (مأموران پليس) حِجر را بسته‌اند تا در آن نظافت آن انجام شود.
حجر اسماعيل ميان ركن شامى و عراقى و با ديواره‌اى به‌صورت نيم‌دايره، به ارتفاع 30/1 و عرض 50 سانتيمتر قرار دارد.
مى‌گويند هاجر و اسماعيل و حدود 70 پيامبر در آن‌جا دفن شده‌اند. گروهى از مأموران نظافت كه تعدادشان 20 نفر است و بيشتر اهل افغانستان، مصر، يمن و بنگلادش‌اند، لباس و شلوار آبى به تن دارند و مسؤوليت نظافت حرم به‌عهدۀ اين‌ها است.
طبقۀ اول حرم مملو از زائران ايرانى است كه از ساعت 10 - 11 شب به حرم مى‌آيند و يك يا دو ساعت پس از بامداد حرم را ترك مى‌كنند و از اين ساعت به بعد زائران كشورهاى ديگر مى‌آيند. ايرانى‌ها بيشتر در روبه‌روى حجر اسماعيل و ركن يمانى و مقام ابراهيم مستقر مى‌شوند و به دعا، نماز و تلاوت قرآن مى‌پردازند.
چهار زاويۀ كعبه را «اركان كعبه» مى‌گويند و هريك نامى خاص دارد. ركن شمالى را «عراقى» ، ركن غربى را «شامى» ، ركن جنوبى را «يمانى» و ركن شرقى را ركن «اسود» مى‌نامند. چون حجرالأسود در اين