175نقص عقل زنان در بعضى از نصوص، مورد پرسش است.
منوط نمودن خروج زن از منزل به اجازۀ شوهر، زنان امروزى را قانع نمى‌كند.
مشروط كردن ازدواج دختران به اذن پدر، حساسيت برانگيز است 1و. . .
در چنين فضايى، سخن از نقش فعال زنان از نگاه اديان توحيدى و اسلام، پاسخ درخور و شايسته‌اى به بعضى از پرسش‌ها و شبهات مربوط به حقوق زنان است و لذاست كه ضرورت پژوهش در اين موضوع، نسبت به زمان‌هاى گذشته، جدّى‌تر و حياتى‌تر شده است.
دوم: اين ضرورت آنگاه مضاعف مى‌شود كه نخبگان دينى در بحث حقوق زنان، آن هم در حوزۀ حج، به ندرت سخن گفته و اندك نوشته‌اند. اينجاست كه در اين خلا بحث و فراوانىِ پرسش‌ها، جاى چنين نوشته‌هايى بسيار خالى است و اين مكتوب كوتاه نيز تنها مى‌تواند درآمدى بر بحث تلقّى گردد.
2) حيطۀ زمانى موضوع:
چنانكه در عنوان مقاله آمده است، آغاز مباحث، به نقش «هاجر» ، همسر ابراهيم و مادر اسماعيل عليهما السلام در مكه و تأسيس مناسك حج اشاره دارد و انتهاى آن به نقش زنان در عصر اسلامى باز مى‌گردد.
واضح است كه طرح مبسوط اين مباحث (به‌ويژه بخش دوم) ، هرگز در يك مقاله نمى‌گنجد. از اين رو:
اولاً: اين نوشتار اجمالاً به نكات برجسته و حوادث مهم نظر دارد.
ثانياً: مباحث تاريخى نيز، با روش «تحليلى» (نه توصيفى) ، مورد توجه قرار مى‌گيرد.
بنابراين، از ميان حوادث تاريخى، مقاطع خاصى به بررسى گذاشته مى‌شود. با اين نگاه است كه عصر طولانى مربوط به مقطع اسلامى، ابتدا به چند گزارش تاريخى و سپس به اهم مباحث فقهى حج بانوان از نگاه فقه شيعى اشاره دارد.
3) مكان حج (بكه) و حضور زنان:
نكتۀ قابل توجه اينجا است كه در نامگذارى شهر مكه به «بكه» و وجه خواندن آن به اين نام، به‌گونه‌اى حضور و مشاركت زنان در عرصه‌هاى اجتماعى و دينى را مى توان ديد. در