113كليات اقاليم سبعه، بحث را با مكه آغاز مىكند:
«اول بنا اندر عالم، مكه بوده است و معظمتر و بلندتر مدينه است و آنجا طاعون نباشد. و بيشتر عجايب اندر اسلام به بيت المقدس است.»
وى سپس تحت عنوان «بيتاللّٰه الكعبه» شرحى از مكه و نامهاى آن و كعبه و تاريخچۀ مسجدالحرام به دست داده و در ادامه، با كشيدن تصويرى از آن، شرحى از مدينه ارائه كرده و سپس به سراغ بيت المقدس رفته است. 1ابوسعد خرگوشى شهر مكه و مدينه در قرن پنجم
كتاب «شرف النبى» صلى الله عليه و آله ابوسعد خرگوشى (متوفاى 406 و منسوب به محلۀ خرگوش در شهر نيشابور) از علماى بزرگ اهل سنت در خراسان قرن چهارم، به زبان عربى بوده كه اخيراً با تعليقات فراوان در شش مجلد منتشر شده است. 2اين كتاب در قرن ششم به دست نجمالدين محمود راوندى به فارسى برگردان شده است.
در اين كتاب، به رغم آنكه كتاب سيره و بر اساس روش آثار «دلائل النبوه» نوشته شده، شرحى دقيق از مكه، مسجدالحرام، كعبه و ديگر اماكن مقدس آورده است.
اين كتاب بهتازگى در شش مجلد، با تصحيحات و توضيحات فراوان، با عنوان «مناحل الشفا و مناهل الصفا بتحقيق كتاب شرف المصطفى» (تصحيح السيد ابوعاصم نبيلبن هاشم الغمرى آل باعلوى) به چاپ رسيده (دارالبشائر، 1424) ومطالب مربوط به مكه و مدينه در مجلد دوم، صفحات: 483 - 199 آمده است.
ترجمه كهن فارسىِ اين كتاب، مطالب ياد شده را با حذف عناوين فرعى، از باب 35 (ذكر فضيلت مكه، ص 369) تا باب 50 (در آمدن رسول صلى الله عليه و آله به مسجد قبا، صص447 - 369) آورده است.
متأسفانه، نه مصحّحِ متن فارسى متن عربى كتاب را در اختيار داشته و نه مصحّح متن عربى به فارسىِ آن توجه كرده است و احيانا حذف و اضافاتى را كه به دست مترجم انجام گرفته، يادآور شده است.
بهجز احاديثى كه در اين بخش آمده، توضيحات تاريخى و جغرافيايى قابل ملاحظهاى از