116خاصى، در برخى از مراحل توقف نمىكرد و اين به دليل آن بود كه وقتهاى تلف شده جبران شود.
با تأسف اين كتابها كه ديگر نياز روز مردم نيستند و تنها از طرف پژوهشگران روى آنها بايد كار شود، مورد بىتوجهى قرار گرفته و تا امروز، تا آنجا كه مىدانيم، هيچ متنى از آن منازل به تركى لاتينى ترجمه نشده است. گزارش برخى از آنها در برخى از مجلات آمده است.
بايد توجه داشت كه اطلاعات معمول در بارۀ راهها، در دفاتر صره، با دقت نوشته مىشد. اين كار امير صره بود كه گزارش تمامى مسير را بنويسد. بنابر اين، جز در حد عمومى و به قصد برآوردن نياز مردمى كه به دفاتر صره دسترسى نداشتند، هدفى براى نوشتن آنها در كار نبود و توسط مردم پيش از حركت يا در طول راه مطالعه مىشد.
برخى از اين آثار مسير بازگشت را نيز شرح مىدهند، هرچند تعداد آنها اندك است.
اين قبيل كتابها، معمولاً خالى از ارزش ادبى است، اما گهگاه نمونههايى يافت مىشود كه از نثر ادبى هم بهره برده است.
بايد توجه داشت كه برخى از آثار منازل، منظوم است و ارزش ادبىِ ويژۀ خود را دارد؛ براى نمونه مىتوان «دليل المناهل و مرشد المراحل» از مصطفى بوسنوى (سليمانيه، بغدادلى وهبى، ش1024) نام برد.
در برخى از اين آثار، عناوين كتاب به فارسى نوشته شده كه «رساله در بيان منازل مكة المكرمه» (سليمانيه، مهرشاه سلطان:
446) از اين نمونه است.
«دليل المناهل و مرشد المراحل» نمونۀ خوب از آثار منازل است كه مسير صرّۀ مصر را توضيح مىدهد. (سليمانيه، بغدادلى وهبى 1024) .
در بارۀ مسير قدس، كتابى است با عنوان «منازل الطريق الى بيت اللّٰه العتيق» نوشتۀ عبدالقادر (و شايد با تخلّص قادرى) ، سليمانيه، اياصوفيه: ك 1469، سال 1056/ 1646) و اين كتاب نمونهاى جامع و مشهورترين اثر در بيان منازل حج بوده است.
در بخش اول، توصيههايى براى حاجيان دارد كه از جمله انتخاب دوست و همراه مناسب است.
همراه برداشتن پول كافى، داشتن رفتار مناسب با همراهان، دقت در انجام فريضۀ نماز، لزوم زيارت قدس و. . . تذكراتى است كه در اين كتاب آمده است. قسمت دوم