31و غار ثور و مزار شهداى فخ در حرم مكى، هريك ريشه در فرهنگ توحيد و موحّدان دارد و يادآور مجاهدات طلايه داران اسلام و تاريخ آيين حنيف است. . .
و در مدينۀ طيّبه، مسجدالنبى نخستين نقطۀ نزول پيامبر صلى الله عليه و آله در يثرب، روضۀ شريف نبوى، منبر و محراب آن حضرت و مهبط جبرئيل و محراب تهجّد و خانۀ على و فاطمه، كه به روايتى آرامگاه دختر پيغمبر است، و استوانههاى تاريخىِ مسجد و جايگاه اصحاب صُفّه و قبر مظلوم عبداللّٰه پدر پيامبر در حريم مسجدالنبى، كه از آن آثارى برجاى نگذاشتند و قبر شريف آمنه (در ابواء) و قبور امامان مظلوم و قبر مخفى زهرا عليها السلام و قبر فاطمۀ بنت اسد و قبر امّالبنين و همسران و فرزندان و عمو و عمههاى پيامبر و شهداى صدر اسلام در جنّةالبقيع و مساجد و مقامات؛ چون قُبا و جمعه و اجابه، ميقات و شجره، غمامه و راية، مساجد سبع و قبلتين، اُحد (مشهد حمزه) ، مشربۀ امّ ابراهيم، فدك و غدير خم و مساجد ابوذر و بلال و سلمان و على و زهرا و محلّۀ بنىهاشم و خانههاى ويران شدۀ امامان و ياران رسولاللّٰه كه حتى نامى از آن نمانده است و دهها مسجد و موقف مقدس در كوچهها و نخلستانها و مزارع مدينه، سر در گريبانِ خاموشى برده، نابود شد يا در حال نابود شدن است، همۀ اينها پيامها و رازها و خاطرهها در سينه دارد.
جاى جاى اين سرزمين مبارك يادآورِ قدمهاى استوار مبارك پيامبر و ائمه و صالحين و مردان و زنان سابقين امّت است كه شايسته است هريك از اينها براى زائران حرمين تبيين و تشريح گردد تا تفسيرى باشد بر تاريخ صدر اسلام و خاطرات تلخ و شيرين حوادث آن.
زائر بايد اين آثار و اماكن را با شرح و توضيح بشناسد تا تاريخ و جغرافياى اسلام و اطلس حرمين بماند و به دست فراموشى سپرده نشود كه اين، به معناى زنده نگه داشتن فرهنگ و سنت و سيرۀ بنيانگذار اسلام و دودمان پاك او و رهروان راستين نبوت و امامت است و نيز سرمايۀ معنوى براى نسلهاى آينده و حفظ هويت امت و غناى روحى اهل قبله و درسآموز ثبات و استقامت در راه مكتب و اعتقاد است؛ چرا كه سيرۀ بزرگان و طلايهداران وحى و هدايت مانند مردم عادى نيست كه با پايان يافتن