217مفاتيح را در دست هركس كه مى‌ديدند، مى‌گرفتند. الآن به آن شدّت نيست. آن زمان اگر كسى زيارتنامه حضرت فاطمه عليها السلام را مى‌خواند و مثلا مى‌گفت: «السَّلامُ عَلَيْكِ أَيَّتُهَا الصِّدِّيقَةُ الشَّهِيدَةُ. . .» ، فوراً شرطه‌اى با مشت مى‌زد و مى‌گفت: خبيث! مَن ظَلَمهٰا؟ مَن قَتَلهٰا؟ زيارت نامه را از دستش مى‌گرفت و به دور مى‌انداخت.
: توجّه به اسرار و معارف حج، در آن زمان بيشتر بود يا در دوران ما؟
آقاى اشتهاردى: از مجموع اخبار و روايات به دست مى‌آيد كه مكّه معظمه و حرم را بايد زياد تعظيم كرد و به آن احترام فراوان گذاشت. بزرگان، عارفان، عالمان و. . . آن را مهم و بزرگ مى‌شمردند.
يكى از كسانى كه اهل عرفان بود، مى‌گفت:
«وقتى به مكّۀ معظمه مشرّف شدم و به مسجدالكرام رسيدم، نزديك به يك ساعت، داشتم فكر مى‌كردم و جرئت نمى‌كردم پايم را داخل مسجد الحرام بگذارم! با خود مى‌گفتم:
من آلوده به گناهم، چگونه گام به اين مكان مقدس و پاك بگذارم؟ منِ گنه‌كار كجا و اين مكان آسمانى كجا؟
عظمت خدا را در نظر آوردم و با خود گفتم، صاحب خانه خودش اجازه داده كه