121پس ما بايد در اتمام اين عمل بكوشيم. اتمام عمل، هميشه با حصول نتيجۀ منظوره است. علت غايى را علت كمال و علت تمام مىنامند و جواب دادن به سؤالهاى فوق، محتاج به يك نوع تجزيه و تحليل است كه محسّنات و نواقص انجام اين امر خطير، در وضع حاضر، بايد هر دو ديده و سنجيده شوند.
اصولاً بررسى كامل هر امر، با تجزيه و تحليل جهات مختلف ميسّر مىگردد و بهترين تجزيه و تحليل آن است كه خوبىها و بدىها (ى هر امر) برابر هم گذارده شوند؛ زيرا كم چيزى است كه محسّنات محض يا سيّئات محض باشد.
چون در اين مفاوضه، از سيّئات بعضى و نواقص و نقايص بعضى ديگر سخن در آخر به ميان مىآيد تا بلكه در رفع آنها كوشيده شود، عليهذا بايد پيشاپيش محسّنات و تسهيلات موجود را هم قبلاً از نظر گذرانيد كه حمل بر غفلت و عيبجويى و بدگويى نفرمايند.
اما محسّنات و تسهيلات موجود، كه نيمى مرهون پيشرفتهاى صنعت و علم است، (با در نظر گرفتن اين نكته كه اين سفر اساساً سفرى است با اعمال شاقّه و سفر به محيط غير «ذى زرع» كه فاقد هر گونه محصولات طبيعى است، با اين وصف) تسهيلات موجود براى پذيرايى اين جمعيت (يك ميليون و صد و هشتاد و پنج هزار و نهصد و چهل و هشت نفر - اردويى مركب از نژادهاى مختلف و النسۀ مختلف، از ممالك مختلفه با عقايد شخصىِ متنوع و سياسى مختلف، بسى قابل تحسين و قابل تقدير به شمار مىرود.
پيشرفت صنعت و علم در هر مرحله، كمك شايان به وفور تسهيلات نموده است. وفور «خواربار» و «نان» و غذاها، ميوههاى پخته در قوطىهاى سربسته، به حدى بود كه به هيچ وجه احتمال كمبود و يا قحطى نمىرفت، يخ هم، همچنين.
پيشنهاد مىشود كه هر بيست يا سى نفر مسافرِ حج - در فرودگاه مهرآباد - به يك تن فقيه و عالِم مذهبى سپرده شود يا با كاروانها براى هر سى نفر حاجى، يك نفر فقيه مذهبى در نظر گرفته شود كه عمل طواف و حج را بهطور صحيح به آنان تمرين بدهند.
با مقايسۀ ساده به جمعيتهايى كه (در ممالك ديگر) در «ايام عيد» به