69مى‌كردند» . ¹روايت سوّم از احمدبن طوير الجنّه در سفرى است كه سفر منى و منّه نام گرفته او از دشوارى‌هاى زمستانى سخن به ميان آورده؛ فصلى كه بر اساس گفتۀ او براى سفر دريايى بس نامناسب است. او مى‌گويد: ما هنگامى به سفر دريايى پرداختيم كه هيچ كس از هراس اين فصل در انديشۀ سفر دريايى نمى‌افتد، سفرى با شبهاى دهشتناك. ما در سالهاى پيشتر چنين دهشتهايى را تجربه كرده بوديم. ²او از اين دهشتها چنين سخن مى‌گويد:

دريا سخت تلاطم مى‌يابد و خيزابهايى چونان كوه به همراه مى‌آورد؛ امواجى كه از بزرگى، ما را نيز در بر مى‌گيرد و ما را از بالاى كشتى به زير مى‌كشد و اين زمانى بود كه ما در قاهره بوديم، ³امواج از بالاى كشتى بر ما فرو مى‌ريخت چندان كه پوشاك ما و خوراك ايشان آبكشيده شد، مقصود من از «ايشان» كسانى است كه در اتاقكهاى كشتى پناه گرفته بودند. بار ديگر طوفان سوى كشتى چندان مى‌وزيد كه غرق در باران مى‌شدند و برخى سرشك از ديده مى‌باريدند. ⁴پس از آن ابن طوير سخن از شرايط وحشتزايى به ميان مى‌آورَد كه حاجيان را در برگرفته بود و آنها را وا مى‌داشت تا ذكر بر زبان آورند و به درگاه خدايشان زارى كنند تا مگر پروردگار حزن و اندوهى را كه بديشان رسيده، از ميان برد. ابن طوير همچنين از همنوازيها و هم مهريهايى سخن مى‌گويد كه ميان حاجيان و جاشوهاى مسيحى كشتى پديد مى‌آمد، و اين هنگامى بود كه نغمه مرگ همه را با چشم‌پوشى از اين يا آن آيين از هم فرو مى‌پاشيد. او مى‌گويد:

حتّى مسيحيان و جاشوهاى كشتى كه همراه ما بودند، به درگاه خدا زارى مى‌كردند و از ما مى‌خواستند تا براى رهايى ايشان از اين غم و اندوه و ترس و نگرانى، به درگاه خداوندى نيايش كنيم؛ زيرا در همين زمان يكى از كشتيهاى نزديك ما در پى طوفانى كه هم بر ما گذشت هم بر ايشان، به گونه‌اى دهشتناك غرق شد و همۀ مسافران آن غرقابه گشتند و جان باختند و خدا ما را رهانيد. ⁵اين سخنان را با روايتى از بشيربن مباركى كه در سال 1306 ه‍. /1889 م راهى حج شد، به پايان مى‌بريم. او در راهِ رفتن، خطرهاى دريا را در اين چكامه چنين