185وى سپس بيان مى‌كند كه ابراهيم در آخر عمر براى پدرش استغفار كرد. پس معلوم مى‌شود آزر پدر وى نبوده است. 1روايات معارض
مسلم در صحيح خود، ضمن نقل جريان يكى از اصحاب كه از پيامبر صلى الله عليه و آله دربارۀ وضعيت پدركافر خود پرسيد، حضرت در پاسخ وى فرمود:
«اِنَّ أَبي وَأباك في‌النار» . 2
در سند اين روايات حماد بن سلمه است كه علماى رجال دربارۀ حفظ و دقت او در روايت برخى سخن‌ها گفته‌اند و گروهى گفته‌اند: «وَقَع في أحاديثه مناكير دسّها، ربيعة في كتبه» ؛ «در احاديث حماد، احاديث غير قابل پذيرش وجود دارد كه آن‌ها را ربيعة به كتاب‌هاى حماد افزوده است.» 3مشكل ديگرى كه در اين روايت وجود دارد، آن است كه بنابراين حديث، كسانى كه در در دوران فترت از دنيا رفته‌اند، اهل عذاب جهنم‌اند و حال آنكه صريح قرآن مى‌گويد: . . . . وَ مٰا كُنّٰا مُعَذِّبِينَ حَتّٰى نَبْعَثَ رَسُولاً .
سيوطى در اشعار زيبايى كه در پايان اين مقاله خواهد آمد، مى‌گويد:
تمامى شافعيان بلكه همۀ اشعريان عقيده دارند، آنان كه در دوران فترت و قبل از بعثت خاتم انبيا صلى الله عليه و آله زندگى مى‌كرده‌اند، بخشيده مى‌شوند و مورد مغفرت الهى قرار مى‌گيرند؛ زيرا در دورانى زندگى مى‌كرده‌اند كه امكان دسترسى به وحى الهى و دين خدا نبود و داراى عناد و لجاجت با خداى متعال و دين او نبودند. بنابراين، بر اساس آيات قرآن كريم، نبايد دچار عذاب شوند، مگر آنكه كسى قائل شود همۀ آنان كه در عصر فترت بوده‌اند، بخشيده شده‌اند ولى تنها پدر و مادر رسول‌خدا صلى الله عليه و آله و اجداد او معذّبند؟ !
عجلونى در كشف الخفا نيز اين استدلال را بيان كرده، مى‌گويد:
تمامى اشعريان و اهل كلام و اصول به مغفور بودن كسانى كه قبل از بعثت در دوران فترت از دنيا رفته‌اند، قائل هستند، افزون بر اينكه دلائل بسيارى بر ايمان اجداد رسول‌خدا هست و نيز رواياتى است كه خداوند پدر و مادر پيامبر را به دنيا بر گرداند تا ايمان آورند. 4