95تصوير ص36
كليد دورۀ عثمانى به شمارۀ ثبت 2266/2
يا به شكل نيم دايره است: (تصوير به شمارۀ ثبت 2217/2)
شكل دستۀ كليدها يا دستگيرۀ آنها نيز با يكديگر تفات دارد، ولى بيش از دو قسمت ساخته شدهاند كه به قسمت بالاى آن حلقۀ كليد متصل است. اما آنچه تفاوت اساسى ميان يك كليد با كليد ديگر است، دقت عمل و ظرافت ساخت آنها است و اختلافات اندكى هم در شكلهاى هندسى آنها مانند: منشورى، كروى و مكعّب وجود دارد. اين تفاوتها، چه از جهت ساخت و چه از نظر نوع خطّاطىِ روى آنها، بازتاب مكتب هنرى موصل است كه با نقوشى از ساقه و گلهاى گياهى تزيين شدهاند.
نوشتههاى روى كليدها، اين امكان را براى ما به وجود مىآورد تا مراحلى را كه خط عربى پشت سرگذاشته، مورد بررسى قرار دهيم؛ چرا كه نوشتهها و خطّاطىها، هستۀ اصلىِ تزيينات به شمار مىروند، البته نقوشى كه به شكل ساقههاى گياهى به هم پيچيده و برگهاى نخل مىباشند، از جايگاه ويژهاى در زيبا سازى دستهكليدها برخوردارند؛ چنانكه مىتوان عناصر تزيينى تكرارى، نوشتجات درهم و كادرهاى زاويهدار را، كه از ويژگىهاى منطقۀ درياى مديترانه است، از تزيينات آنها به شمار آورد.
كليدهاى عصر مملوكى
در دورۀ مملوكيانِ مصر، ساخت كليدها بهطور كلّى به همان شيوۀ سنتّى گذشته جريان داشته است، ولى پارهاى تفاوتها از نظر اندازه و نوع تزيينات، در آنها بهچشم مىخورد؛ زيرا در ساخت اين كليدها در مقايسه با كليدهاى عصر عباسى، توجه بيشترى به عمل آمده است، بهويژه تزيين خطوط و سبك طلاكارى آنها، كه نشانگرِ مهارت فوقالعادۀ آنها در اين كار است، در اينجا نكتۀ قابل توجه ديگرى وجود دارد كه دليل امتياز اين كليدها بر ديگر كليدهااست، و آن وجودِ قسمتهاى كروى شكل در سمت