86نيز در دست دارند. ساكنان روستانشين بيشتر از سياه پوستان مولّد هستند.
اينان بيشتر به پرورش نخل و بارور ساختن آن و آبيارى و نوسازى آن مىپردازند. و خاندانهايى را تشكيل مىدهند كه نامها و نسبهاى ويژه دارند و شريك مالكان كشتزارها در قانون معروف معامر در حجاز به شمار مىآيند.
و گروهى ديگر كه در روزگار ما بيشتر شدهاند، مردم مهاجر و كاركنان دولت و ديگران هستند. كه برخى خوشتر آن دانستهاند كه براى هميشه در اينجا اقامت كنند و براى خود املاك و كشتزارهايى تهيه كردهاند.
خيبر از ديرزمان - به خاطر تب مالاريايى خود، مشهور بوده است كه همواره از ميان مردمِ بومى قربانى مىگرفته ولى سياهپوستان داراى نوعى مصونيت طبيعى در برابر اينگونه تب هستند.
عربهاى باستانى وقتى به اين سرزمين مىآمدند، مانند الاغ در خاك مىغلتيدند و معتقد بودند كه اين كار، آنها را در برابر تب واكسينه مىكند ولى برخى حاضر به اين كار نيستند.
مساحت خيبر
از پيمودن اين جاده و نظرخواهى از كارشناسان، مىتوان دريافت كه استان خيبر حدوداً 160 كيلومتر طول از شمال به جنوب و در حدود 100 كيلومتر عرض شرق به غرب دارد؛ يعنى مساحت استان تقريباً16000 كيلومتر مربع است.
فصل سوّم
آثار باستانى خيبر
أ - مساجد
1 - مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله به هنگام فتح خيبر.
در معجم بكرى ذيل واژۀ خيبر آمده است: مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه در طول مدت اقامت در خيبر در آن نماز مىخواند، به دست عيسىبن موسى ساخته شد و هزينۀ زيادى صرف ساختن آن كرد. اين مسجد سقفهاى به هم پيچيده و حياط هاى بزرگى دارد و تخته سنگى كه پيامبر صلى الله عليه و آله روبه آن نماز خوانده، در آن موجود است. چنانكه پيش از اين