53شروع شد و به گفتۀ «ابن عقبه» در ميان اين گروه آنچنان سردرگمى و از همگسيختگى به وجود آمد كه به جاى دشمن به خودىها حمله مىكردند و برادر مسلمان خود را مجروح مىساختند. 1مورّخان، از جمله طبرى صحنۀ اين مرحله از جنگ را چنين توصيف مىكند:
«مسلمانان با پديد آمدن شكست و شايعۀ كشته شدن رسول خدا صلى الله عليه و آله، به سه گروه تقسيم شدند: تعدادى مجروح شده و از كار افتادند. بعضى استقامت ورزيدند تا به شهادت رسيدند و گروه سوّمى فرار كردند و جان به سلامت بردند! (وكان المسلمون لمّا أصابهم ما أصابهم من البلاء اثلاثاً؛ ثلث قتيل وثلث جريح وثلث منهزم) . 2
و اين خلاصهاى بود از دورنماى جنگ اُحد. بديهى است اگر تمام مراحل و جزئيات آن نوشته شود، كتاب مستقلى را به خود اختصاص مىدهد، ولى ما با توجّه به موضوع مقاله و بر اساس گفتار مورّخان كه به هنگام هزيمت و شكست، مسلمانان به سه گروه تقسيم شدند، نكات حساس و برجستهاى از اين سه گروه را كه مىتواند مقدّمه بر هدف اصلى اين بحث؛ يعنى:
«موقعيّت حضرت حمزه» و بيان كنندۀ زواياى مختلف اين جنگ و روح شجاعت و شهامت و فداكارى گروهى از اصحاب رسول خدا باشد، در اختيار خوانندگان عزيز قرار مىدهيم:
مجروحان جنگ اُحد
1 - رسول خدا صلى الله عليه و آله:
پيشتر اشاره كرديم كه در جنگ احد تعدادى از مسلمانان مجروح شدند و با تن مجروح و خونآلود به پيكار ادامه دادند و سرانجام از كار افتادند و به پشت جبهه انتقال يافتند و يا به مقام ارجمند شهادت نائل آمدند. امّا متأسّفانه مشخصات همۀ مجروحان، بجز تعدادى اندك، در منابع تاريخى منعكس نشده و اين آثار ارزشمند تاريخ و زيباترين جلوههاى شجاعت و ايثار در راه ايمان و عقيده، به دست فراموشى سپرده شده است.
در رأس همۀ مجروحانِ جنگ احد بايد شخص رسول خدا صلى الله عليه و آله را نام برد؛ زيرا آن بزرگوار در حالى كه فرماندهى عالى جنگ را به عهده داشت و پرچمداران و فرماندهان را هدايت و تعيين مىكرد، حملات دشمن و دفاع سپاهيان اسلام را زير نظر داشت و خود نيز در حمله و دفاع