60داشت كه دستخوش فراز و نشيب مىشد؛ مثل اين بود كه آدم از يك تپه ماهور بالا برود و دوباره سرازير شود. سير، مستمر و حالتها متغيّر بود.
: در چند سالۀ اخير شاهد بوديم كه تحوّلات زيادى در اماكن مذهبى مكّه و مدينه صورت گرفته است. ارزيابى حضرتعالى در اين رابطه چيست؟
آقاى هاشمى: من اين تحوّلات را مثبت ارزيابى مىكنم. در آخرين سفرى كه به عربستان رفتم، شاهد اقدامات عمرانى آنها بودم. مهندسان و معماران براى من توضيحات مُكفى در اين رابطه دادند و من در جريان اهداف و برنامههاى آنها قرار گرفتم. در همان سفر، به يكى از مراكز علمى در دانشگاه امّالقُرى رفتم. گمان مىكنم آنها براى من يك نمايشگاه اختصاصى ترتيب داده بودندكه مشتمل بر طرحهاى تحقيقاتىشان براى بهبود سرويسدهى و خدمات به زوّار بود. براى مثال تحقيقات مربوط به چاه زمزم را از بدو پيدايش آن به نمايش گذاشته بودند و بيننده وقتى دقّت مىكرد، متوجّه مىشد كه حتّى علّت بالا و پايينرفتن آب زمزم چيست و به چه عواملى بستگى دارد.
يا در مورد رمى جمرات و مشكلاتى كه در هنگام كثرت جمعيت براى زوّار فراهم مىشود، طرحهايى را براى كاهش فشار جمعيّت، در معرض ديد تماشاگران قرار داده بودند. اين صحبت مطرح بود كه همه ساله به تعداد زوّار افزوده مىشود و اجتماع اين افراد در يك كشور موجب بروز عوارضى است. بعد اين امر مورد بررسى قرار گرفته بود كه چگونه مىتوان از ديگر مواقع سال كه بار ترافيكى كمتر است، استفاده كرد.
من بعد از اينكه برنامههاى آنان را ديدم، به اين نتيجه رسيدم كه دولت عربستان با علاقه و احساس وظيفه كار مىكند؛ از جمله كارهاى چشمگيرى كه انجام دادهاند و انصافاً مثالزدنى است، توسعۀ حرم و راههاى ارتباطى منتهى به حرم است كه هر يك به سويى مىرود. در خود منا طرح انتقال آب شيرين را پياده كردهاند و با احداث تأسيسات عظيم و ذخاير و مخاذن حجيم آب، به شيرين كردن آب دريا مىپردازند.
در نقاطى از عرفات و منا، فضاى سبز احداث كردهاند و در فكر بودند كه به جاى چادرهايى كه همواره مشكلساز بوده است، ساختمانهايى بنا كنند. ولى نكته اين بود