36و رمزش اين است كه ابراهيموار عمل كند تا خليل خدا گردد و چون اسماعيل تسليم دشنۀ عشق شود تا خدايش از بهشت فدا فرستد؛ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ.
حضرت امام قدس سره در اين خصوص گويد:
«پس به منا رويد و آرزوى حق تعالى را در آنجا دريابيد كه آن قربانى نمودن محبوبترين چيزها در راهِ محبوبِ مطلق است و بدانيد كه تا از اين محبوبها كه بالاترينش حبِّ نفس است و حبِّ دنيا تابع آن است - نگذريد، به محبوب مطلق نرسيد و در اين حال است كه شيطان را رجم كنيد و شيطان از شما بگريزد و رجم شيطان را در موارد مختلف با دستورهاى الهى تكرار كنيد كه شيطانزادگان همه گريزان شوند.» 1
راز پيروزى بر خصم
نكتۀ ظريفى كه در سخن امام شايان توجه است، اين كه: رجم شياطين و طرد و نفى شيطانصفتان و شيطانزادگان، هنگامى ميسّر است كه بنده از حبّ نفس، خود را برهاند و از همۀ محبوبها دل بركند و عبد صالح خدا گردد تا از شرّ ابليس رهايى يابد چنانكه قرآن كريم تاكيد مىورزد: إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ. . . 2؛ شيطان را بر بندگان من سلطه و فرمانروايى نيست آن چيزى كه راه نفوذ را براى شيطان هموار مى سازد، نفس اماره است و در مقام مبارزه با شيطان، نخست بايد با نفس جنگيد و مشتهيات نفسانى را به تسليم كشانيد تا شيطان به ذلت و حقارت افتد و از نفوذ در قلمرو كشور خدايى مأيوس گردد و اين درست برخلاف آن چيزى است كه غالب انسانها مىپندارند و نفس اماره را تبرئه مىكنند! و هر گناهى مرتكب مىشوند مسبب آن را شيطان مىدانند! پس بايد ريشۀ نفوذ شيطان را در نفس كاويد و از درون راه را بر او بست و اين مستلزم معرفت كامل و تعبد و بندگى و مجاهده با نفس است.
در صحنههاى اجتماعى نيز مطلب بدين گونه است دشمنان از درون جامعه نفوذ مىكنند و اگر جامعهاى اسير و گرفتار هواى نفس نباشد؛ يعنى دشمن درونى نباشد دشمن بيرونى بر او شبيخون نخواهد زد و در حملۀ خود شكست مىخورد، از اين رو پيامبر اكرم جهاد با نفس را «جهاد اكبر» ناميده است. و اين نكته بسيار مهمى است كه نبايد از آن غفلت ورزيد و خود را تبرئه كرد و گناه را تنها به گردن دشمن و شياطين جنّ و انس انداخت.