188اِعمال حيله منافات دارد؛ مثلاً در روايت امام صادق عليه السلام پس از امر به نماز خواندن با آنها، آمده است: «خداوند به بهتر و محبوبتر از تقيه عبادت نشده است» پس مراوده با آنها و جلب محبتشان مطلوب بوده و نماز خواندن با ايشان محبوبتر است، اينگونه روايات، با اِعمال حيله، ناسازگار است.» 1از جمله حيلههايى كه برخى از فقها مطرح كردهاند، «جماعت صورى» است بدين معنى كه نمازگزار درعين آنكه پشت سر امام جماعت قرار مىگيرد و در صفوف جماعت حاضر مىشود و اعمال نماز را با آنها بجاى مىآورد، ولى به امام اقتدا نكرده و قرائت نماز را خود انجام مىدهد. مرحوم آيتاللّٰه خويى بر اين عقيده است كه:
«انّ الصّلاة معهم ليست كالصلاة خلف الإمام العادل وانّما هي على ما يستفاد من الروايات صورة صلاة يحسبها العامّة صلاة وائتماماً بهم و من هنا لم يرد في الروايات عنوان الإقتداء بهم بل ورد عنوان الصلاة معهم. . . فلا دلالة في شيء مِنَ الروايات علىٰ انّها صلاة حقيقةً» . 2اولين پرسشى كه در اين باره مطرح است، اين است كه چرا از چنين نمازى كه همۀ قيود فقهى در آن رعايت شده و نمازگزار قرائت را نيز انجام داده است به «صورة صلاة» و نه «صلاة حقيقى» تعبير كردهاند. اگر مقصود نماز صورى باشد، همراهى در حركات نماز كافى است و نياز به رعايت شرايط واقعى نماز وجود ندارد.
مگر نه اين است كه در روايات معتبر وارد شده است كه هركس فريضه را در وقت خود انجام دهد و سپس «با وضو» در جماعت آنها شركت كند، خداوند بيست و پنج درجه برايش ثبت مىكند، 3آيا «صلاة صورى» احتياجى به «وضو» دارد؟ و آيا عامّه مىتوانند تشخيص دهند كه فردى بدون وضو در جماعت حاضر شده تا اين دستور بر ضرورت عدم كشف خلاف حمل شود؟
پرسش ديگر اين است كه روايات معتبرى كه نماز با آنها را در صف اوّل؛ مانند نماز پشت سر پيامبر در صف اول مىداند 4چگونه با اين توصيه سازگار است؟ مفاد اين روايات صحت صلاة و صحّت جماعت و اقتدا است. مگر نماز پشت سر پيامبر «جماعت صورى» است؟ آيا در اين روايات فُرم جماعت؛ مانند جماعت با پيامبر - يعنى عالىترين و